हेडलाईन

भोजपुर सेवा समाज इजरायलको छैठौ साधारणसभाबाट अध्यक्षमा सुमिन पाख्रिन तामाङ चयन         इजरायलमा २८ औ विश्व आदिवासी दिवस भव्यताको साथ मनाउने         इजरायलमा हरितालिका तिज मेघा महोत्सव २०७९ सांस्कृतिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल मगर संघ शाखा इजरायलको अध्यक्षमा सुर्य बहादुर राना मगर चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको अध्यक्षतामा ज्योती शर्मा चयन         इजरायलमा मङ्गोलियन हार्ट ब्याण्ड सहित लाइभ कन्सर्ट हुदै         ह्योल्मो समाज इजरायलको १६ औं बार्षिकोत्सव तथा नवौं साधारण सभा हुदै         इजरायलमा गठबन्धन सरकार ढल्यो, लापिड कामचलाउ प्रधानमन्त्री बन्ने         नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ इजरायलको अध्यक्षमा नानीमाया योन्जन तामाङ चयन         मातृभाषाको विकल्पमा ऐच्छिक विषय गणित, कम्प्युटर राखिएकोमा हटाउन माग         राष्ट्रिय नेवा: खल: इजरायलको अध्यक्षमा राजकुमारी श्रेष्ठ चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको दोश्रो अधिबेशन हुदै         इजरायलमा सिसेक्पा तङनाम ५०८२ सांगीतिक धमका कार्यक्रम हुदै         किराँत राई यायोख्खा इजरायलको अध्यक्षमा दिप कुमार थुलुङ् राई चयन         नेपाली समाज इजरायलको ऐतिहासिक तेस्रो स्थापना दिवस मनाउदै        

नेता र कर्मचारीवीच किन हुन्छ झगडा ?

kk
कर्मचारी र नेतावीच कुनबेला विवाद हुन्छ ?

निम्न अवस्थामा यी दुई वीच द्वन्द्व देखा पर्दछः

१. एकले अर्काको क्षेत्रमा हस्तक्षेप गरेमा वा एकले अर्कालाई आदर प्रकट नगरेमा ।
२. आफ्नो जिम्मेवारी पूरा नगर्ने, अर्काको नकारात्मक टिका-टिप्पणी गरेमा ।
३. राज्यलाई आफूले दोहन गर्न खोज्ने, अर्कालाई नियन्त्रण गर्ने वा आदर्श छाट्ने गरेमा ।
४. जुनसुकै पक्षवाट पनि कानून विपरित काम गर्ने, भ्रष्टाचारजन्य गतिविधिमा संलग्न रहने र नातावाद एवं पक्षपातलाई वढावा दिएमा ।
५. कानूनको प्रक्रिया पालना नगरी निर्णयमा पुग्न खोज्दा एक आपसमा अविश्वास सिर्जना भएमा ।
६. कर्मचारीतन्त्र भित्रै द्वन्द्व छ भने वा राजनैतिककर्मीवीच नै अस्वस्थ्य प्रतिस्प्रर्धा छ भएमा ।
७. राजनैतिक अस्थिरता राजनीति र प्रशासन वीचको द्वन्द्व श्रृजना गर्ने राम्रो कारखाना हो । दुवै क्षमता र शक्तिहिन भएपछि द्वन्द्व हुनु स्वभाविकै हो । रित्ता भाडा वढी वज्छन् ।
८. दुवै काम चोर, दुवै निर्णय क्षमताहीन, दुबै चुनौती मोल्न नसक्ने, दुवै भिजनविहीन भए पछि द्वन्द्व निम्तिन्छ ।
९. असल संचार नभएमा, विचौलियाको विगविगी भएमा, कुरौटेहरुको बर्चश्व रहेमा, दुवै पक्षका सहयोगीहरु स्वार्थी भएमा द्वन्द्व बढ्छ ।
१०. विवाद सिर्जना हुने जड कुरा व्यक्तिगत स्वार्थ हो । दुवै पक्षले व्यक्तिगत स्वार्थ त्यागी केवल मुलुकको हितमा काम गर्ने संकल्प गरेमा कहिल्यै पनि द्वन्द्व सिर्जना हुँदैन ।

कर्मचारीतन्त्रप्रति राजनीतिज्ञको भ्रमः

नेपाली समाजमा कुनै एउटा पेशा प्रति समर्पित सबैलाई एउटै नजरियावाट हेर्ने प्रचलन छ । नेता हुने वित्तिकै उस्ले ढाँट-छल-कपट गर्छ । कर्मचारीले जनतालाई दुःख दिन्छ र भ्रष्टाचारमा संलग्न रहन्छन् । व्यापारीले ठगी गर्छ, कालोबजारी गर्छ । कलाकारहरुले समाजको मूल्य र मान्यता विपरीत मनलाग्दी गर्छन् । पत्रकारले सधै नकारात्मक लेख्छ र मान्छेको खोइरो खन्छ । एनजीओहरुले लुटछन् । निर्माण व्यवासायीले कमिशन खुवाएरै गुणस्तरहीन काम गर्छन् ।

यसका अतिरिक्त राजनैतिक नेतृत्वले कर्मचारीतन्त्रप्रति निम्न भ्रम पालेको हुन्छः

१. कर्मचारीतन्त्र सुविधा भोगी हुन् । सरकारी कार्यालय, सरकारी आवास, सरकारी मोटर, विदेश भ्रमण, जिल्ला भ्रमणमा दैनिक भ्रमण र यातायात खर्च, दुर्गमका काम गर्दा भत्ता लगायतका यावत सुविधा उपयोग गर्छन र सेवावाट निवृत्त भएपछि पेन्सन, उपदान समेत प्राप्त गर्छन् । एक प्रकारले राष्ट्रको ढुकुटी दोहन गर्ने यी सक्कली धमिरा हुन् ।
२. शासन पद्दतिमा बिकार ल्याउने, मिलीजुली सरकारमा फाँटो ल्याउने, राजनैतिक आस्था परिवर्तन गरिरहने, सत्तासँग सधै निकट हुन खोज्ने, राजनीतिज्ञलाई घुस खान र विकृतिमा संलग्न गराउन उत्प्रेरित गर्ने, कर्मचारी वीच विभाजन ल्याउने र जनताको पक्षमा कुनै पनि नीति वन्न लागेमा प्रचलित ऐन, कानून र पद्दतिले मिल्दैन भनी राजनीतिकर्मीलाई हात बाँध्ने कर्मचारीतन्त्रले नै हो ।
३. व्यवस्थापिका संसदवाट पारित कानूनहरुले कर्मचारीतन्त्रलाई नै सेवा प्रवाहको अधिकार दिएको छ । जग्गा रजिष्ट्रेशन पारित गर्ने, नागरिकता जारी गर्ने, सवारी साधन दर्ता गर्ने, वैदेशिक रोजगारीमा जाने अनुमति दिने, कम्पनी दर्ता गर्ने लगायतका यावत काम कर्मचारीले गर्ने गरी कानूनमै व्यवस्था छ । यी काममा यिनै जिम्मेवार हुनु पर्ने हो ।
वाषिर्क वजेट खर्च गर्ने अख्तियारी कर्मचारीतन्त्रले नै पाउने हो । लेखा उत्तरदायी अधिकारी कर्मचारी नै हुन् । तर, पूँजिगत खर्च हुन नसक्दा देश विकास हुन सकिरहेको छैन ।
यसरी विश्लेषण गर्दा मोटामोटी सेवा प्रवाह र विकास निर्माणको काममा कर्मचारीतन्त्रमा एकलौटी अधिकार भए पनि सो काम नभए वापत उनीहरु दण्डित हुनु नपर्ने, राजनैतिक सरकारले अपजश लिनु पर्ने र सम्बन्धित विभागीय मन्त्री जिम्मेवार हुनुपर्ने पद्दति आफैमा दोष मुक्त छैन ।
यसर्थ कर्मचारीतन्त्रले नै सार्वजनिक उत्तरदायित्व र जिम्मेवारी वहन गर्नुपर्छ । यी त राज्यको सुविधा लिने, तर जिम्मेवारी लिनु नपर्ने अजिवको वर्ग पो भए ।

४. कर्मचारीतन्त्र कामचोरहरुको भीड हो । आˆनो व्यक्तिगत स्वार्थमा लिप्तहरुको भीड हो । कसैले विदेशी नागरिक सरह पिआर लिएका छन्, डिभी भरेका छन् ।
कसैले सानो कानूनी छिद्र समातेर वढी पेन्सन लिएका छन् । अवकाश हुनु भन्दा एक दिन अघि पनि वढुवा लिन नेताको घर धाएका हुन्छन् । केही नेताको भनाइमा त नेपालमा कुनै पनि सचिव नेताको घर नधाई सचिव नै भएका छैनन । चाकरी, चाप्लुसी र कुरौटेमा यिनीहरु पारंगत छन् । यिनलाई आधुनिक सकुनीको संज्ञा दिए हुन्छ ।
५. कर्मचारीतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो दुगुण भनेकै आफै शासक वन्न खोज्ने हो । सेवाग्राही जनतालाई सधै झर्को-फर्को गर्ने, आफू वोली रहने, अर्कोको कुनै नसुन्ने, पदिय विद्धानको पाखण्ड छाटने, कम्वल ओढेर ध्यू खाने र आर्दश छाट्ने, दुर्गममा नवस्ने, हाजिर गरेर टाप कस्ने, सेवाग्राही जनतालाई सधै भोलि-भोलिको भोलि भिराउने र हाजिर गरेर तलव खाने कर्मचारीतन्त्रले नै हो ।
काम गर्न परे त अतिरिक्त सुविधा खोजी हाल्छन् । जति खान दिए पनि ‘म्याउ’ भनी रहने कस्तो अचम्मको चरित्र हरेछ यिनीहरुको ?
यस्ता संगीन आरोप र दोषारोपण सबै नेताले गरेका छन् भन्ने कथन होइन । यस प्रकारको सोचमा केही राजनैतिक नेतृत्व भने अगाडि बढेको छ ।

राजनीतिज्ञप्रति कर्मचारीतन्त्रको भ्रमः

कर्मचारीतन्त्रले पनि राजनीतिज्ञप्रति विभिन्न नकारात्मक भ्रम पालेका छन् । राजनीतिज्ञको वोलीवचन, हाउ-भाउ, क्रियाशीलता देखेर प्रशासकहरुमा लघुताभाष सिर्जना हुन्छ । जनताका प्रतिनिधि भएकाले मिडियाले राजनैतिक नेतृत्वकै अन्तर्वार्ता लिने, उनीहरुमाथि नै समाचार निर्माण गर्नु स्वभाविकै हो ।

यसमा कर्मचारीतन्त्रले आफूले गरेको कामको जस अर्कोले लिएको ठान्ने गरेका छन् । ‘लंका जित्ने हनुमान जस पाउने डेढु’ । राजनैतिक सरकारको निर्णय मन्त्रिपरिषद्वाट निस्किन्छ, यसमा कर्मचारीतन्त्रले जथाभावी निर्णय गरेको, आफ्नो राय सल्लाह नलिएको, प्रत्येक निर्णयवाट देश डुब्ने भयो भन्ने ठान्दछ ।

यस्ता अनेकौं भ्रमलाई निम्नानुसार वूँदागतरुपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छः

१. प्रायः सबै राजनीतिज्ञहरु देशको हितमा भन्दा दलको स्वार्थका लागि मरिहत्ते गर्छन् । जनतालाई ढाँटेर मत लिई जनप्रतिनिधि बन्छन् र पूरै पाँच वर्ष जनतातिर फर्केर पनि हेर्दैन ।चप्पल लगाएर केन्द्रमा आउनेहरु पाँच वर्षमा महलमा ढल्किन योग्य हुन्छन् ।
राजनीतिज्ञको मुख्य काम भनेकै पदमा पुग्ने, ठेक्का पट्टा मिलाउने, भाइ, छोरा, सालालाई नियुक्ति गर्ने, व्यापारीलाई सुविधा दिएर पार्टी चलाउने नै हो । विभिन्न दलहरु वीच नक्कली झगडा र विवाद परे जस्तो देखाए पनि खाने-लाउने कुरामा यी भित्र-भित्रै मिल्छन् । सबै पदहरु भाग-वण्डा गर्छन् र पदलाई लिलाममा राख्छन् । देशलाई कसैले डुबाएको छ भने त्यो नेताले नै हो ।
२. नेताको मुख्य काम नै सरकारी कार्यालयमा भैरहेको पद्दति भत्काइदिने हो । ‘हुँदैन’ भन्नेलाई तत्कालै सरुवा गरेर लखेट्न यी माहिर हुन्छन् ।
नेता भएर नीति निर्माणको सट्टा दैनिक प्रशासन संचालनमा चासो राखेर कार्यालयभित्र नातावाद र कृपावादलाई झाङ्गनिे मौका प्रदान गर्दछन् । नेताको मुख मै कानून बसेको हुन्छ । तिनले सेतोलाई कालो र कालोलाई सेतो प्रमाणित गरिदिन्छन् ।
चाकडी प्रथालाई बढावा दिने नै नेताले हो । तिनले सदैव ‘यस म्यान’ खोजी गर्छन् । उपलब्ध स्रोत र साधन आˆनै निर्वाचन क्षेत्रमा पुर्‍याउँछन् । कर्मचारीतन्त्रमाथि यति धेरै हस्तक्षेप हुन्छ कि जागिर खानै नसकिने वातावरण वन्न पुग्छ ।
३. नेताले राष्ट्रको ढुकुटी आˆनै कार्यकर्ता पोस्न दुरुपयोग गर्छन् । औषधी उपचार र आसाचपु (आर्थिक सहायता तथा चन्दा पुरस्कार) आफ्नै आसेपासेलाई बाँड्छन् । विकास बाँडीचुँडी खान यिनीहरु पल्किएका छन् । राजनैतिक संयन्त्र निर्माण गरेर सरकारी कर्मचारीलाई दबाव दिन्छन् ।
नेताहरुकै आसेपासेले उपभोक्ता समूह गठन गरी गर्दै नगरेको काम पनि प्राविधिकलाई जाँचपास गराई दिन मनी र मसलको लोभ र त्रास देखाउँछन् । कुनै अमूक स्थानमा लगानीकर्ता आयो भने त्यसलाई दुःख दिएर भगाएैर छाडछन् । यी जे बोल्छन्, त्यो गर्दैनन्, जे गर्छन, त्यो भन्दैनन् । यसर्थ नेताहरु देश भडुँवा हुन्, न यिनले केही गर्छन, न हामी कर्मचारीलाई नै केही गर्न दिन्छन् ।
४. प्रशासनयन्त्रलाई तहस-नहस र पंगु वनाउने नेता नै हुन् । यिनले आफू मातहतका कर्मचारीलाई गैर कानूनी काम गराउन बाध्य पार्छन् ।
विभिन्न क्षेत्रका डनहरु यिनीहरुकै संरक्षणमा रहन्छन् । यिनीहरुको भनाइ विपरीत काम गर्ने वित्तिक्कै कर्मचारीलाई ज्यान जोगाउने मुस्किल पर्छ । कैयौं जिल्लाबाट कर्मचारी रातारात भाग्नु परेको छ । मुलुकभित्र यस्तो अराजकता निम्त्याउने नेता नै हुन ।
५. मुलुकमा राजनैतिक संक्रमण विद्यमान रहेकोले छोटो-छोटो अवधिमा सरकारको हेरफेर भैरहेको छ । यस स्थितिमा अघिल्लो सरकारले लागू गरेको नीति पछिल्लो सरकारले भत्काइदिन्छ । एउटाले वनाएको प्रणाली अर्कोले मान्दैन । यहाँसम्म कि एउटा सरकारले एकाथरिलाई शहिदको कोटीमा राख्छ, अर्काथरीले अर्कैलाई शहिद घोषणा गर्छन् । अतिराजनीतिकरण, मुलुकमा समयमा वजेट नआउने, समयमा अवाधिक योजना नवन्ने, समयमा नियुक्ति नहुनेसम्मको विडम्वना भोग्न मुलुक विवश छ ।
यी र यस्ता थुप्रै मनोवैज्ञानिक भ्रम पालेर बसेको कर्मचारीतन्त्रले राजनीतिज्ञसँग स्वच्छ र सफा मनले सहकार्य गर्न नसक्नु स्वभाविकै हो ।

सम्बन्ध कसरी सुधार्ने ?

राजनैतिक नेतृत्व र कर्मचारीतन्त्रवीच सम्वन्ध सुधार गर्ने सुत्रको खोजी सरल छैन । तथापि सम्बन्ध सुधार गर्ने केही वुँदाहरु निम्नानुसार प्रस्तावित गरिन्छः

१. प्रथमतः राजनीति र प्रशासन एक अर्काका पुरक हुन, प्रतिस्पर्धी होइनन् । यी दुईवीच द्वन्द्व होइन, सहकार्य हुन्छ ।
२. दोस्रो, यी दुईको उद्मगस्थान नै फरक छ । यी दुई विधा नै फरक हुन् । एक अर्थमा यी खोलाका दुई किनाराजस्ता हुन वा एउटा रथको दुई पाङ्रा जस्ता वा सिक्काको दुई पाटा जस्ता हुन् । यसर्थ एकले अर्काको अस्तित्व स्वीकार गर्नुको विकल्प छैन । यिनीहरु वीचको लडाई भनेको ‘जुङ्गा’ को लडाई भनेजस्तै हो । केही गलत व्यक्तिलाई पाखा लगाउनेवित्तिकै यी दुई क्षेत्रवीच नङ्ग र मासुको सम्बन्ध स्थापित भैहाल्छ ।
३. तेस्रो, कर्मचारीतन्त्रले जनता र राजनीतिज्ञ वीच सेतुको काम गर्छ । मुलुकको स्थायी सरकार भएकाले अघिल्लो सरकार र वर्तमान सरकारवीचको सोच र जनताको हितलाई व्याख्या गरी राजनीतिज्ञहरुलाई सधै मुलुकको हितमा हिड्न सल्लाह दिन सक्ने हुन्छन् ।
४. राजनीतिज्ञहरु जनताको घर-दैलोमा पुगेका हुन्छन् । जनताका पीरमर्काको यिनीहरुले सही प्रतिनिधित्व गर्छन । जनता के चाहन्छन् र राज्यवाट कस्तो नीतिगत हस्तक्षेप गर्नु जायज हुन्छ भन्ने कुरामा कर्मचारीतन्त्रलाई दिशानिर्देश गर्ने राजनैतिक क्षेत्रले नै हो ।
यसवाट कर्मचारीतन्त्र कोरा सिद्धान्तमा बहकिनवाट सच्चिन्छ र व्यवहारवादी भएर जनताको सेवामा निरन्तर जुट्न सफल हुनेछ ।
५. यी दुईवीच मिश्रण हुन जरुरी छ । राजनीतिमा स्वीकार गरिएको समावेशी प्रतिनिधित्वमा कर्मचारीतन्त्रवाट पनि सहभागिता गराउनुपर्छ ।
६. राजनीति र प्रशासनवीचको द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्न यी दुवै क्षेत्रको कार्यक्षेत्र कानूनद्वारा नै स्पष्ट गर्नुपर्छ ।
७. मुलुकलाई दीर्घकालीन असर पार्ने अन्तर्राष्ट्रिय सन्धी, संझौता, ऐनको मस्यौदा, नीति निर्माणमा आयोग, समिति, वोर्ड, प्रतिष्ठान लगायतको गठन गरी समानरुपमा राजनीतिज्ञ र प्रशासकको सहभागितद्धारा दुवै क्षेत्रको ज्ञान प्रयोग गरी निष्कर्षमा पुग्दा अन्ततोग्वता मुलुकलाई नै हित पुग्छ ।
८. मुलुक सबैको साझा हो । यसर्थ सामूहिक निर्णय गर्ने र सामूहिक उत्तरदायित्वय वहन गर्ने पद्दतिमा जानु पर्छ । कुनै एक पक्ष पानी माथिको ओभानो वन्न खोज्यो भने द्वन्द्व हुने हो । डुङ्गाको दुईतिर वसेको यात्रुले डुङ्गाका वीचमा प्वाल परी पानी पस्न थाले दुवैले ज्यान जोगाउन पानी फाल्न थाल्नु पर्छ । दुवै पक्ष पानी फाल्न उदासीन रहेमा डुङ्गा डुब्छ र दुबैको ज्यान जान्छ ।

९. राजनीति र प्रशासन दुवै योग्यताको प्रणालीवाट चल्नु पर्छ । कर्मचारीतन्त्रको आर्दश ‘राईट म्यान इन राइट प्लेस’ हो भने राजनीति पनि यसवाट विमुख हुन सक्तैन । दुवै क्षेत्रमा असल मानिस माथि माथि जाने र असल भएमा माथि जान सकिन्छ भन्ने सिद्धान्तले काम गर्न थाले पछि प्रशासन र राजनीतिवीच सदाका लागि द्वन्द्व अन्त्य

हुनेछ । खराब नेता वा खराब कर्मचारीवीच द्वन्द्व हुन्छ । यी दुबै खराब भए द्वन्द्वले स्थायित्व लिन्छ ।
अन्त्यमा, प्रजातन्त्र भनेको जनताका प्रतिनिधिले शासन गर्ने व्यवस्था हो । यसर्थ राजनीतिले देश हाँक्छ, यो उसको नैसर्गिक अधिकार हो । कर्मचारीतन्त्र राजनैतिक सरकारसँगै हाँकिनु पर्छ । राजनीति घोडचढी हो भने कर्मचारीतन्त्र घोडा हो ।

खुकुरीले यो काट्छु र यो काट्दिन भन्न सक्तैन । यसर्थ मुलुकको शासनको बागडोर सदैव नेताको हातमा रहन्छ र रहनुपर्छ । यी दुई क्षेत्रको सहकार्यवाट नेपालको सम्वृद्धिमा टेवा पुग्छ । यसर्थ यी दुई क्षेत्रवीचको सुमुधुर सम्बन्धको कामना गर्दछु ।

-कृष्णहरि वास्कोटा (अनलाइनखबरबाट साभार  पुरानै लेख)






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2022: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution