हेडलाईन

इजरायलमा मणिपूजा प्रवचन कार्यक्रम हुदै         इजरायलमा मंगोलियन हार्ट लाईभ कन्सर्ट सम्पन्न,राजु लामालाई दोसाल्ला ओढाएर सम्मान         लोकप्रिय गायक राजु लामा सहित मंगोलियनहार्टका कलाकारहरु इजरायल आईपुगे         इजरायलमा महाकबि सिद्धीदास महाजूको १५५ औ जन्म जयन्तीको अबसरमा साहित्यिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल तामाङ घेदुङ बहराईनको ५ औं अधिवेशनबाट अध्यक्षमा श्रवण बम्जन तामाङ चयन         भोजपुर सेवा समाज इजरायलको छैठौ साधारणसभाबाट अध्यक्षमा सुमिन पाख्रिन तामाङ चयन         इजरायलमा २८ औ विश्व आदिवासी दिवस भव्यताको साथ मनाउने         इजरायलमा हरितालिका तिज मेघा महोत्सव २०७९ सांस्कृतिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल मगर संघ शाखा इजरायलको अध्यक्षमा सुर्य बहादुर राना मगर चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको अध्यक्षतामा ज्योती शर्मा चयन         इजरायलमा मङ्गोलियन हार्ट ब्याण्ड सहित लाइभ कन्सर्ट हुदै         ह्योल्मो समाज इजरायलको १६ औं बार्षिकोत्सव तथा नवौं साधारण सभा हुदै         इजरायलमा गठबन्धन सरकार ढल्यो, लापिड कामचलाउ प्रधानमन्त्री बन्ने         नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ इजरायलको अध्यक्षमा नानीमाया योन्जन तामाङ चयन         मातृभाषाको विकल्पमा ऐच्छिक विषय गणित, कम्प्युटर राखिएकोमा हटाउन माग        

सिंहदरबार धर्नामा भेटिएका पहिचानवादीहरुको आवाज

12
दिल निसानि मगर

गहुँगोरो अनुहार । निधारमा ‘तमुवान’ र ‘लिम्बुवान’ लेखिएका राता पट्टी । ‘सोई ढोले सोई अर्को ढोले खोई’ लवजमा ढोल बजाउँदै नाचिरहेका मस्त युवायुवतीहरू ।

यस्तो लाग्थ्यो, यो सिंहदरबारको गेट होइन धरान, धनकुटा ‘भेडेटार’ तिर कुनै सांकृतिक कार्यक्रम हुँदैछ । तर, सिंहदरबारकै नाकअगाडि उभिएर उनीहरुले संस्कृतिकै आवाजलाई बुलन्द प्रवाह गरिरहेका छन् । नेवारहरु आफ्नै पीडा ओकल्ने गीत गाउँदै थिए । गुरुङ र मगरहरु सालैजो र यानिमाया सुनाउँदैथे र तामाङहरू डप्फुको तालमा थिए ।

संघीय गठबन्धनले राजधानी केन्द्रित आन्दोलन गर्ने घोषणा गरेअनुरुप सिंहदरबार घेराउ कार्यक्रममा देखिएको दृष्य हो यो । पहिचानको माग गर्दै आदिवासी तथा जनजातिहरुले नाराजुलुस तथा झाँकी प्रदर्शन गरेका छन् । आ-आफ्नै जातिको भेषभुषा र पहिरनमा सजिएर देशभरीबाट हजारौको संख्यामा आएका महिला, बृद्ध तथा युवा-युवतीहरुको सहभागिता थियो । नाराबाजिसँगै गीतका भाकाहरु मिसिएका थिए ।

यस्तै नारा-जुलुसका आवाज, गीतका भाकाहरू सिंहदरबारभित्र घुस्ला र मान्यवरहरुलाई खतरा होला भनेर प्रहरीले बलियो सुरक्षा घेरा बनाएको छ । त्यो स्वाभाविक थियो । तर, अस्वाभाविक पनि थियो । जे होस्, पीडाका पहाडहरू छिचोल्नका लागि बर्षौंदेखि यस्ता प्रयासहरू हुँदै आएका छन् ।

बिभिन्न समयमा आदिवासी जनजातिहरूसँग गरिएका सहमतिहरुलाई लत्याउँदै नयाँ संविधान घोषणा गरिएका कारण आफूहरुले फेरि आन्दोलन गर्नु परेको आन्दोनकारीहरूको धारणा थियो ।

संघीय प्रदेशहरुभित्र ऐतिहासिक थातथलो भएका जातीय समूह, आदिवासी जनजाति, मुस्लिम, शिल्पी समुदाय (दलित) पिछडा वर्ग, सीमान्तकृत तथा लोपोन्मुख समुदायको पहिचानमा आधारित स्वायत्त क्षेत्र, संरक्षित क्षेत्र र विशेष क्षेत्र व्यवस्था गरिनुपर्ने उनीहरुको जोडदार माग छ । संविधान संशोधन गर्ने होइन, पुनर्लेखन गरिनुपर्ने जस्ता कैयौं अफ्ठ्यारा मागहरु समेत उनीहरुसँग छ । केहि तत्काल पुरा गर्न सकिने सजिला माग पनि छन् ।

यो पंतिकार आन्दोनकारी होइन । राजनीतिक अभिष्ट बोकेको मनुष्य पनि होइन । पत्रकार त झन् हुँदै होइन । तर, कोठामा बसेर कल्पनाको आधारमा लेखिएका भ्रमहरुलाई हृदयदेखि नै घृणा गर्छु म । त्यसैले मधेस आन्दोलन तथा जनजाति आन्दोलनलाई नजिकबाट नियालिरहेको एउटा लेखकको नाताले म दिनभरी नै आन्दोलनकारीसँग नजिक रहेँ । आन्दोलनमा सहभागी नागरिकहरुको बुझाइलाई शब्दमा उतारेर लोकबासीको माझमा राखिदिने चाहना थियो मेरो ।

सुकदेवीको सुर्ता

सुनसरी वडा नम्बर १ कि ३० वर्षीया सुकदेवी चाम्लिङ संघीय फोरमको झण्डा उचालेर नाराबाजी गरीरहेकी थिइन् । उनी चिच्चाउदै थिइन्, ‘मेरो पुर्खाको पसिना फिर्ता दे ! फिर्ता दे ! नश्लवादीहरु होसियार, जातिय विभेद बन्द गर ! पहिचानको हक तथा अधिकार सुनिश्चित गर, हाम्रो भूमिलाई अपहरण नगर !’ उनको यस्तो नाराबाजीहरु करिब एक घन्टा सुनेपछि म उनको नजिक गएँ ।

‘दाजू, हामी त हाम्रै देशमा अनागरिक जस्ता भयौं । हाम्रो भूमि खोसियो, धर्म खोसियो, भेषभुषा खोसियो र एकल जातीय चिन्तनलाई मात्र बढावा दिइयो । राज्यले गरेको यो विभेद कसरी सहन सकिन्छ ?’ सुकदेवीले उल्टै प्रश्न गरिन् । अझै थपिन्, ‘के तपाईं आफ्नो पुर्खाले निर्माण गरेको भूमि लुटियोस् भन्ने चाहनुहुन्छ ? यो देशमा हाम्रो पहिचान कहाँ छ ?’

पहिचानका मुद्दाहरुलाई उच्च जातीय अहंकारवादीहरुले अन्तरिम संविधानको कितावबाट हटाएको कारण आफ्नो हक र अधिकार नयाँ संविधानमा नसमेटिएको र फेरि संघर्ष सुरुवात गर्नु परेको सुकदेवीको तर्क छ । ‘हामीले केहि गर्न सकेनौं भने हाम्रा सन्तानहरु पनि यो देशमा आप्रवासी जस्तै अपमानित भएर बाँच्नु पर्नेछ । तर, छोरा-नातिलाई हामी आप्रवासी होइनौं, आदिवासी हौं भन्ने अनुभूति दिलाउन चाहन्छौं,’ हौसिँदै सुकदेवी थप्छिन्, हाम्रो पहिचानको अधिकार स्थापित नभएसम्म हामी हाम्रो छोरा-नातिको स्वाभिमान अनि आत्मसम्मानको लागि मर्न तयार छौं ।’

म जस्तो बाहुन चाहियो !

आन्दोलनमा सहभागी थिए सुनसरी इनरुवा वडा नम्बर १ का शुरेस भट्टराई । उनी भन्छन्, ‘यो देशलाई त म जस्तो बाहुन चाहिएको छ, जसले सबै जातिलाई समान देख्छ । मै खाउँ, मै लाउँ भन्दैन र मै रमाउ मात्र भन्दैन । भन्ने बेलामा साझा फूलबारी भन्ने ब्यवहारमा चाँहि बाहुनको फूलबारी बनाउने ? म त यो देशको चरित्रलाई बुझेको बाहुन हुँ । अरुले पनि बुझेका त होलान् पक्कै, तर, बुझ पचाएका छन् ।’

ललितपुर निवासी सुशीला शक्य ६२ बर्षमा लागिन् । उनी गठबन्धनको आन्दोलनमा उत्साहका साथ सहभागी भएकी थिइन् । निधारको पसिना पुछ्दै टन्टलापुर गर्मीमा पनि उनी नारा लगाउँदै थिइन् । उनको पीडा र माग पनि पहिचान कै थियो ।

‘हाम्रो पुर्खाले नेवाः प्रदेश बनायो । नेवाःलाई सुन्दर, शान्त र देशको मुटु बनायो । तर, एकलजातीय शासकहरुले हस्तक्षेप गर्दै आए । हाम्रो गुठ, संस्थान, मन्दिर र ऐतिहासिक सम्पदाहरुलाई संरक्षण कसैले गरेका छैनन् बरु मिलेसम्म आˆनै नाममा नामसारी गरेर ब्रम्हलुट गरे ।’

आङकाजीका शब्दबाण

जनजाति आन्दोलनका अगुवा मध्येका एक हुन् आङकाजी शेर्पा । आन्दोलनकारीसँग कुरा गर्दै जाँदा उनी आइपुगे । पत्रकार र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरुको लागि समेत आङकाजी (अ)प्रिय पात्र हुन् । उनी चिच्चाउन थाले, ‘ए भाइ, बाहुनवादी, नश्लवादी त्यो केपी ओली र तीनका मतियारहरुलाई हाम्रो कुरा पुर्‍याइदेऊ । अब हाम्रो हातमा दही जम्नेवाला छैन । जनताको शान्तिपुर्ण आन्दोलनलाई नजरअन्दाज गरे हामी हतियार उठाउनेछौं, होस् गरुन् ।’

कार्यकर्ताको बीचमा घेरिएर असिन-पसिन बनेका आङकाजीको जोशलाई हेर्दा लाग्थ्यो कि उनी अहिल्यै युद्धमा जानको लागि घरपरिवारसँग विदाबारी भएर निस्केका हुन् । उनले थपिहाले, ‘हाम्रो पहिचान अपहरणमा परेको कुरा थाहा छ कि छैन ? शासकहरुले किन अटेर गरेका छन् ? के खोज्या छन् हँ ?’

आङकाजीको शब्दबाण सुन्न नसकेर पंतिकार बहाना गरेर कोलाहलबाट निस्कियो । उता मानिसहरुको हुलमुलतिर लाग्यो ।

मेरा बाबै पोखराका तमू (गुरुङ) जति त जम्मै बाजागाजाका साथ नाचिरहेछन् । र भनिरहेछन् पहिचान दे ! पहिचान दे ! छिटो दे ! आजै दे ! भोलि नै दे !

त्यहि नाराबाजीमा नै होहो मा होहो मिलाउँदै थिइन् ३० वर्षीया विना गुरुङ । विनाको स्थायी घर कास्की, पोखरा हो । किन आउनु भएको काठमाडौं ? भन्ने प्रश्नलाई उनले लामो मुस्कान दिएर एकैछिन त टारिन् । मैले फेरि पनि सोधेँ, ‘बोल्न लाज लागेपछि कहाँ पहिचान पाइन्छ त नि दिदी ?’ अनि बल्न उनी खरररर बोल्न थालिन् ।

‘हाम्रो बाउबाजेहरुले तमुवानमा शासन चलाएका थिए रे । म पहिला तमुवानी र त्यसपछि बल्ल नेपाली हुँ । र तमुवानी नभइकन म नेपाली हुनै सक्दिन । किनभने नेपाली हुनको लागि पहिचान चाहिन्छ ।’

वयोवृद्धा दलकुमारी

विनाकै साथ लागेर सिंहदरबार घेर्न आएकी थिइन् ७३ वर्षीया वृद्धा दलकुमारी गुरुङ । उनको घर पनि पोखरा नै हो । वृद्ध अवस्थामा पनि निकै जोश र फूर्तिका साथ आन्दोलनमा उपस्थित भएकी थिइन् उनी । तर, उनलाई आन्दोलनबारे धेरै जानकारी थिएन ।

यद्यपि उनले मुख खोल्दै भनिन्, ‘मलाई तमुवान चाहियो, मेरो पितृको आँशु, पसिना र रगतको भूमि चाहियो । छोराछोरी अनि नातिनातिनाहरू आफ्नै भूमिबाट भागिरहेका छन् । राज्यले रोक्न पर्छ कि पर्दैन ?’

उनले सोझै कुरा गरिन्, ‘जाँडपानी खानेलाई कसले नोकरी दिने पो भन्छ रे अड्डातिर । आफ्नो देशको छोरा-छोरी हो भने सहि बाटो दिने काम त नेताहरुको हो । हाम्रो तमुवान फिर्ता आयो भने हामीले यो भूमिलाई स्वर्गको टुक्रा जस्तो बनाउँछौं ।’

जय गोलेको आफ्नै नारा छ । ताम्सालिङ् लेखिएको आफ्नै ब्यानर छ । ‘ताम्सालिङ् विनाको नेपाल स्विकार गर्न सक्दैनौं । हाम्रो भेषभुषा र भाषा विनाको नेपालको कुनै पहिचान हुँदैन । पहिचान बिनाको तामाङ पनि हुँदैन’- यति बोलेपछि गोले खिस्स हाँसे ।

गोले थप्छन्, ‘देशलाई एकताको भावनामा जोडौं, सबै मिलेर सबैको पहिचानलाई रक्षा गरौं भन्दा लौ जातीय कुरा गर्‍यो, देश टुक्राउने भयो, बिखण्डन ल्याउने भयो भन्छन् । तर, हामीलाई जति यो देशको माया कसैलाई छैन । यदि यी अहंकारवादीहरुलाई यो देशको चिन्ता भएको भए हाम्रा सन्तानहरु विदेशमा किन दास झै बेचिनु परेको छ ?’

मुस्लिम धर्मलाई खोइ सहयोग ?

सिंहदरबार घेराउ गर्न बाँकेबाट आएका कलिम अहमद अर्फी त्यहाँको मुस्लिम समुदायका अगुवा हुन् । संविधानसभामा धर्म निरपेक्ष लेखिए पनि त्यसको परिभाषामा घुमाई फिराई हिन्दु राष्ट्रको रुपमा चित्रण गर्न खोजिएको उनको आरोप छ । यद्यपि जुनसुकै धर्म मान्ने नेपालीहरु बीचमा भावना, मायाको अभाव नभएको चाँहि उनी ठोकुवा गर्छन् ।

कलमी अहमद भन्छन्, ‘जनताको तहमा कुनै समस्या छैन, समस्या राज्यबाट भएको छ । अधिकार दिने कुरामा विभेद भयो ।’ अहमद अर्फी थप्छन्, ‘हिन्दु धर्मको आलोचना गर्नको लागि म यहाँ आएको होइन । म सम्मान गर्छु हिन्दु धर्मलाई किनभने म नेपाली मुस्लिम हुँ । तर, हाम्रो मदरसालाई किन उपेक्षा गरेको ? हाम्रो पवित्र मस्जिदहरुलाई किन नजरअन्दाज गरेको ? खै मुस्लिम धर्म रक्षाको लागि राज्यको सहयोग ?’

भारतीय चेलीको पीडा

पर्सा वीरगञ्ज स्थायी घर भएकी सीता यादव आन्दोलनमा सहभागी हुनकै लागि आएकी हुन् । उनी पनि निकै उत्साहित देखिन्थिन्, ‘हमने नाकाबन्दी किया, ताकि हमरा माग जल्दी समधान हो और सबको सुख मिलो । लेकिन राज्यने हमरा भाइ लोगका उपर गोलि चलाया । मासुम बच्चाको भि मारा । क्या गल्ती था उस्का ? गल्ती तो हमरा था, जो अपना पहिचान मागाता था क्यूकि हमने अप्ना पहिचान, हक और अधिकार मागाथा ।’

सीता यादव भारतीय चेली हुन्, अनि नेपालकी बुहारी । आफ्ना छोरा-छोरीले सरकारी उच्च तहमा प्रवेश गर्न नपाउने नियम बनाइएको भन्दै उनी निकै चिन्तित बनेकी छिन् । यति मात्र होइन, नागरिकता लिनको लागि पहाडीया हाकिमहरुको पाउमा छुनु पर्ने उनको अनुभव छ ।

सीता यादव हिन्दीमा आफ्नो समस्या सुनाउँदै थिइन्, आन्दोलन चलिरहेको थियो । नेता उपेन्द्र यादव भाषण गर्नको लागि अगाडि बढ्न थाले । म भने छिटो-छिटो कोठा तिर दौडिएँ । @ अनलाइखबर |






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2022: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution