हेडलाईन

भोजपुर सेवा समाज इजरायलको छैठौ साधारणसभाबाट अध्यक्षमा सुमिन पाख्रिन तामाङ चयन         इजरायलमा २८ औ विश्व आदिवासी दिवस भव्यताको साथ मनाउने         इजरायलमा हरितालिका तिज मेघा महोत्सव २०७९ सांस्कृतिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल मगर संघ शाखा इजरायलको अध्यक्षमा सुर्य बहादुर राना मगर चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको अध्यक्षतामा ज्योती शर्मा चयन         इजरायलमा मङ्गोलियन हार्ट ब्याण्ड सहित लाइभ कन्सर्ट हुदै         ह्योल्मो समाज इजरायलको १६ औं बार्षिकोत्सव तथा नवौं साधारण सभा हुदै         इजरायलमा गठबन्धन सरकार ढल्यो, लापिड कामचलाउ प्रधानमन्त्री बन्ने         नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ इजरायलको अध्यक्षमा नानीमाया योन्जन तामाङ चयन         मातृभाषाको विकल्पमा ऐच्छिक विषय गणित, कम्प्युटर राखिएकोमा हटाउन माग         राष्ट्रिय नेवा: खल: इजरायलको अध्यक्षमा राजकुमारी श्रेष्ठ चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको दोश्रो अधिबेशन हुदै         इजरायलमा सिसेक्पा तङनाम ५०८२ सांगीतिक धमका कार्यक्रम हुदै         किराँत राई यायोख्खा इजरायलको अध्यक्षमा दिप कुमार थुलुङ् राई चयन         नेपाली समाज इजरायलको ऐतिहासिक तेस्रो स्थापना दिवस मनाउदै        

खेप्पास्हुङ बिबा तिला ? खेप्पास्हुङला पूजा विधि

 खेप्पास्हुङ बिबा तिला ? चु ला एक चर्चाः खोजराज गोले तामाङ

`खेप्पास्हुङ’ शब्द नसुनेको तामाङ कमै होलान् । किन नेपाल छोडेर भारत पुगिसक्ता समेत यो शब्दलाई भुल्न नसकेका होलान् ? उच्चारणमा थोरै परिवर्तन भएको सुनिन्छ । यो के हो भन्ने बारेमा खासै जानकारी नहोला । `ख्यप्पास्हुङ’ नै सही अझै सुन्न पाइन्छ । कोही न कोहीले सुनाउँछन् । के हो खेप्पास्हुङ ? तामाङको हो र ? हिन्दूको होला । झाँक्रीको रहेछ । हैन, बौद्धको हो । यस्ता अनेक तर्कहरू प्रशस्त सुन्दै आएका छौं । यो म्हेनङसँग जोडिएको एउटा पूजा हो । यसैको बारेमा यहाँ स्पष्ट पार्ने प्रयास गरिएको छ ।

लेखक : खोजराज गोले तामाङ

 

 शब्दोत्पत्ति

`खेप्पास्हुङ’ तामाङ बोली हो । यसको व्युत्पत्ति `खेप्पा’ (अग्रज; बुढो; पुर्वज; पितृ)मा `स्हुङ’ (पूजाको लागि कबोल गरेको) बाट भएको देखिन्छ । यो शब्द सांस्कृतिक रूपमा बोनसँग सम्बन्धित रहेको छ । यसैलाई नै स्थान अनुसार `ख्याप्पास्हुङ’ अखेस्हुङ, आख्खेस्हुङ’ जस्ता शब्दका प्रयोग गर्दछन् । बोनबाट आएको देखिएतापनि यो संस्कृतिले लामा (बौद्ध)मा समेत स्थान जमाएको पाइन्छ ।

तामाङ लामाहरूले यसलाई नै `खेपासुम’ वा `अखेसुम’ भन्दछन् । भुल्न नहुने तथ्य यो पनि हो कि- ‘स्हुङ’ र ‘सुङ’को अर्थ फरक हुन्छन् । ‘स्हुङ’को अर्थ माथि नै खुलाइसकेको छ । ‘सुङ’को अर्थ चाहिँ मुख भन्ने हुन्छ । ‘सुम’को अर्थ चाहिँ ‘तीन’ हुन्छ । यत्ति पनि बुझ्न नसक्दा समस्या बढेको देखिएको छ ।

बोनको खेप्पास्हुङमा मुख्य गुरुचन रहेको हुन्छ । यिनी को हुन् भन्ने सम्बन्धमा विभिन्न मिथहरू पाइएका छन् । जसको बारेमा पनि तल प्रसङ्गानुसार उल्लेख गरिएको छ । यसको प्रतीक स्वरूप बुझू/तोर्मा निर्माण गरेको हुन्छ । लामाले भने छ्योइकु, ल्हुङ्कु र टुल्कुलाई मान्छन् । यी तीन जना सङ्ग्ये नै हुन् । यसप्रकार गुरुचनलाई मुख्य मानेर बोम्बोले खेप्पास्हुङ साथै लामाले खेप्पा/अखेसुम भन्ने गरेका छन् ।

गुरुचन

तामाङ बोन विश्वास अनुसार पृथ्वी उत्पत्ति हुनुअघि यहाँ `तोङ्पा’ (महाशून्य) थियो । महाशून्यको पनि `हिङ्गैछमस्थित होमेन तेवा’ (अग्नीमय केन्द्र)मा तीनजना `ल’ (देउता) उत्पत्ति भएका थिए । तिनीहरूमा ल छङ्बै रेञ्जेन, ल वङ्बै ग्यप्चेन र ल महादेओ थिए । महाशून्य मात्रै रहेकोले के गर्ने र नगर्ने भन्ने अन्यौलता परेछन् । ल छङ्बै रेञ्जेनले `ङ्यम्बाडुप्पा’ (ध्यान) गरेछन् । ध्यानबाट पृथ्वी सृष्टिको ज्ञान प्राप्त गरेछन् । त्यसपछि पृथ्वीको निर्माण गरेछन् ।

स्हेङ्बा (निर्माण)कै क्रममा `म्हिए रेञ्जेन कोल्मी’ (आदिपुरुष मानव)लाई उत्पत्ति गराएछन् । ल छङ्बै रेञ्जेनले उत्पन्न गराएकैले तिनको नाम पनि रेञ्जेन राखेछन् । म्हिए रेञ्जेनलाई जीवनसाथीको रूपमा `लएलमो (देवकन्या) उत्पत्ति गराएछन् । ती दुर्इ जनाका बीच ब्रेल्वा (वैवाहिक सम्बन्ध) कायम गराइदिएछन् । मनुष्यसँग विवाह गरेकी हुनाले लएलमोलाई नै `गङ्सल्मो’ भन्न थालेछन् । `गङ्सल’ अर्थात् अर्ध र `लमो’ अर्थात् देवी बाटै गङ्सल्मो भनेका हुन् ।

शुरूमा मानिसले ल छङ्बै रेञ्जेनसँग मिलेर शिकार खेल्न सिके । त्यसक्रममा `ब्रोङ्चेनकर्पो/जिब्रोङ नामक सानो कदको चरी मारेछन् । त्यसरी शिकार खेल्न हिँड्ने क्रममा म्हिए रेञ्जेनको नाम `किरल्पा गोम्बो’ रहन गएछन् । यसको अर्थ शिकारी भन्ने हुन्छ । यही किरल्पाबाटै किरात भएको हो । बोन शेरप अनुसार शिकार गरिसकेपछि किरल्पा गोम्बोले आफ्नो भागमा परेको चरीको फिला कानमा सिउरेर फर्केछन् । घरमा पुगेपछि गङ्सल्मोले के ल्यायौ भनेर सोध्नुभएछ ।

साह्रै सानो भएकोले “इ तिम्रो बुवाको कमाई’’ भनेर गङ्सल्मोको काखमा चरीको फिला फालेछन् । त्यसैले लागेर गङ्सल्मोको तिघ्राको हड्डी भाँचिएछ । पीडा सहन नसकी गङ्सल्मो रुन थालिछन् । रुवाई सुनेपछि ल छङ्बोले छोरोलाई पठाएछन् । तिनले बहिनीको तिघ्राको हड्डी भाँचिएको भनी बाउलाई खबर गरेछन् । त्यसपछि मनुष्यसँग नफाल्ने रहेछ भन्दै ल छङ्बोले छोरी फिर्ता लगेछन् ।

त्यसरी फिर्ता लगिएकी गङ्सल्मो गर्भवती भइसकेकी रहिछन् । माइतीमै तिनले छोरो जन्माइन् । आमा देवकन्या र बुवा मनुष्य भएकाले तिनी देउता र मनुष्य दुवै हुन सकेनन् । त्यसैले तिनी चन (शिकारी) भए । तिनी साह्रै शक्तिशाली भएर आए । त्यसैले तिनी चनहरूका पनि मुख्य भए र नाम पनि गुरुचन रहन गयो । यसप्रकार गुरुचनलाई शेरपमा चिनाइएको पाइन्छ ।

खेप्पास्हुङ

गुरुचन देव र मनुष्य लोकमा बसेनन् । उनी चन हुन पुगेकाले चनलोकमा नै बसे । त्यहीको मुख्याधिकारी भएका थिए । तामाङ लोक मान्यता अनुसार एक पटक गुरुचन अंश माग्न भनेर मामा कहाँ पुगेछन् । तिम्रो बुवा र भाइहरूसँग माग्न जाऊ भनेर मामाले पठाएछन् । त्यसपछि गुरुचन सिधै मनुष्यलोकमा आइपुगेछन् । यता बाउ म्हिए रेञ्जेन कोल्मी र गङ्सल्मोबीच सम्बन्ध टुटेपछि, `ब्रागैलमो’ (भीर/पहरोकी देवी)सँग विवाह भएको रहेछ । तिनका सन्तानहरू फैलिइसकेका रहेछन् ।

 

गुरुचनले आफ्नो परिचय दिँदै अंश मागेछन् । मनुष्य भाइहरूले पनि, हामीले तिमीलाई के अंश दिऔं त भनेर सोधेछन् । गुरुचनले भने वर्षमा एउटा भाले र तो’फोले(सयपत्री फूल) चाहिँ अंशभाग स्वरूप चाहिन्छ भनेर माग गरेछन् । अन्य भाइले पनि हुन्छ भनेछन् । त्यही बेलादेखि दाइ गुरुचनको नाममा एउटा भाले बलि दिने भएछन् । खेतबारीको पनि कान्लामा फुल्ने ता’फोले चाहिँ गुरुचनको अंशभाग मानेछन् । त्यसैले ता’फोले प्रत्येक वर्ष गुरुचनलाई नचढाएसम्म मनुष्यले चलाउन नपाउने भएछ ।

सम्झौता अनुसार मनुष्यले गुरुचनलाई वर्षेनी अंशभाग बुझाउनुपर्ने भएछ । ता’फोले पनि फुल्ने साथै वर्षको सबैभन्दा उत्तम ऋतु पनि भएकोले म्हेनिङमै बुझाउने भएछन् । त्यसका लागि विधिविधान पनि तोकिएछन् । चन भएकोले अंशभाग बुझाउनका लागि मनुष्य भाइले गुरचनको ब्रङ्गी (मण्डप/आशन) निर्माण गरेछन् । दाइ गुरुचनको प्रतीक स्वरूप कुप्रे बुझू (गुरुतोर्मा) बनाएछन् । गुरुचनलाई आह्वान गर्दै भाले बलि दिन र ता’फोले चढाउन थालेछन् । अहिलेसम्म पनि तामाङले नयाँ ता’फोले खेप्पास्हुङ नगरी चलाउँदैनन् । घरमा समेत हुल्दैनन् । जुठो पार्नु हुँदैन; गुरुचनको अंशभाग हो भन्छन् । यसप्रकार गुरुचनलाई अंशभाग बुझाउन थालेछन् ।

कर्णसिंह तितुङका अनुसार रसुवातिर भने खेप्पास्हुङको लागि केही महिना पहिले नै भाकल गर्ने प्रचलन रहेको छ । डोल्मा गोले लेख्छिन्, पहिले रातो भाले बलि दिन्थे । अहिले फलफूल मात्रै चढाउन थालेका छन् । मोहनकुमार योञ्जनले जनाउनु भएअनुसार इलामतिर भने बैशाखमा मने छ्योद्छी गरेपछि म्हेनिङमा खेप्पास्हुङ गर्ने प्रचलन रहेको छ । यदि मने छ्योद्छी गरेको रहेनछ भने खेप्पास्हुङ गर्न पाइँदैन । यसैपालि मात्रै Mohan Lama Rumba फेसबूकवालमा पनि म्हेनङ तथा खेप्पास्हुङको बारेमा पनि मकवानपुर क्षेत्रमा प्रचलित परम्परासम्बन्धी लेख्नु भएको छ ।

तामाङ समाजले अन्नबाली लगाउने क्रममा नम्दुङ ल (सौर्यपात्रो अनुसार चाहिँ चैतेदशैँ भनिएको) को बेला सेरकेम गरेका हुन्छन् । अन्नबाली लगाउने र खनजोत गर्ने क्रममा हुनसक्ने गल्तीको लागि क्षमा गर्ने, भूमि सुद्ध पार्ने र ह्युल्जे (भूमेपूजा)को लागि आश्वासन दिएका हुन्छन् । सोही अनुरूप दुगु ङ्ह्यमा ह्युल्जे गरेर अन्नबाली सफल बनाइदिन स्थानीय झ्योहो, झ्योमो, नेदा र सिप्दा लगायतसँग आह्वान गरेका हुन्छन् । त्यसैले अन्नबाली सफल हुनुलाई झ्योहो, झ्योमो, नेदा र सिप्दा लगायतको विशेष भूमिका रहेको विश्वास गर्दछन् ।

त्यही भएकोले म्हेनिङमा ती सबै झ्योहो, झ्योमो, नेदा र सिप्दा लगायतप्रति कृतज्ञता ज्ञापन गर्दछन् । म्हेमेदङको वाचन गर्दछन् । सोही शिलशिलामा ब्रङ्गी निर्माण गरेर गुरुचनलाई अंशभाग बुझाउने प्रचलन रहेको छ । त्यसरी गुरुचन लगायतका सम्पूर्ण खेप्पा (पितृ)हरूलाई समेत पूजा गरिने हुनाले नै त्यसलाई `खेप्पास्हुङ’ भनिएका हुन् । यसप्रकार खेप्पास्हुङ भनेको गुरुचनलाई अंशभाग बुझाउने पूजा हो । अन्नबाली र घरको सदस्य साथै पशुपङ्क्षीको सुरक्षा गरिदिएबापत् झयोहो झ्योमो, पितृहरू साथै नेदा र सिप्दासमेतलाई कृतज्ञता (धन्यवाद) ज्ञापन गर्ने संस्कृति हो ।

 खेप्पास्हुङको पूजा विधि

`खेप्पास्हुङ संस्कृति एउटा स्वरूप पनि हो । यो एक प्रकारको पूजा नै हो । यसको बोन विधि र लामामा खेपासुम/अखेसुम विधि रहेको पाइन्छ । यतिखेर भने बोन विधि अनुसारको खेप्पास्हुङको बारेमा उल्लेख गरिएको छ । जुन निम्नानुसार रहेको छ ।

म्हेनिङमा गरिने पूजाहरूमध्ये सबैभन्दा मुख्य खेप्पास्हुङ हो । यसको लागि बोन विधि अनुसारको मण्डप बनाउँछन् । यो पूजा बेलुका गर्दछन् । एकै जना बोम्बोले धेरै घरमा भ्याउनुपर्ने भएमा दिउँसो तीन/चार बजेतिरबाटै पनि शुरू गर्दछन् । यसमा जुठो नगरी चोखोनिधो बस्नुपर्ने भन्ने हुँदैन । सर्वप्रथम घर लिपपोत गर्छन् । चोखो चामललाई पानी थोरै कम जस्तो हालेर पकाउँछन् । पाकेपछि भाँडामै ढिकीको मुसल वा बाँसको मुसल जस्तोले भातलाई किच्याउँदै डल्लो बनाउँछन् ।

ती भातका डल्लालाई सफा नाङ्लोमा निकाल्छन् । तेल (त्यस्तै परे घिऊ) लगाउँदै मुछ्न र बुझूको आकार दिन्छन् । पहिले कुप्रे बुझू बनाउँछन् । बनेपछि नाङ्लोमा ठडाउँछन् । त्यसपछि ब्लीसोर र सोमसोर एक एक बुझू बनाउँछन् । अरु दुर्इ वटा मन (सादा) बुझू बनाउँछन् । कुप्रे बुझू नै गुरुचनको प्रतीक हो । त्यसलाई नाङ्लोको एक छेउमा स्थापित गर्छन् । त्यसैको दायाँतिर ब्लीसोर र बाँयातिर सोमसोर बुझू राख्छन् । ती तीनको अघिल्तिर दुइटा मन बुझू राख्छन् । प्रत्येक बुझूलाई ता’फोलेले सजाउँछन् । नाङ्लोको बीचमा दुनो (मको अर्थात् तिमिला वा केराको पहिलो पात)मा कुदुङ (चामलको पीठो), फुल र सानो सगुन पोङमा सगुन राखेर सजाउँछन् ।

स्हिने (अन्न)को प्रतीक स्वरूप नयाँ मकैको केही दाना पनि नाङ्लोमा राख्छन् । नाङ्लोको चारैतिर हुनेगरी बीँडमा टोटला फूलद्वारा निर्मित चारवटा ठिसिङले सजाउँछन् । त्यसरी सजाउने क्रममा मण्डपको रूपमा सजाएको नाङ्लो राख्ने ठाउँमा लिपपोत गरेको हुन्छ । नाङ्लोसँग जोडेर ठिक अघिल्तिर भने केराको पात बिछ्याउँछन् । त्यसमाथि सोकसोली राख्छन् । त्यो भने फापरसिङ(भीमसेनपाती)को पातद्वारा बनाएको सोली जस्तो आकारको हुन्छ । योभित्र फापरसिङ(मा)को पात र ता’फोले राख्छन् । राखिएका पाँच वटा मध्ये बीचकोमा भने मान्छे आकारको सानो बुझू राख्छन् । त्यसलाई ह्युम बुझू भन्छन् ।

 

बुझू भने स्थान र बोन अनुसार २१ वटासम्म पनि राखेका पाइन्छन् । खोटाङ मूढे क्षेत्रमा भने खेप्पा(आख्खे)स्हुङको क्रममा घरमूली महिलाको छे’कूSबा गर्दछन् । यसको अर्थ आयू थप्ने वा प्रतिस्थापन गर्ने भन्ने हुन्छ । त्यसका लागि डालामा छेने राख्छन् । त्यसक्रममा धान राख्ने प्रचलन रहेको छ । पूजाका लागि थालीमा अक्षता, बुझू, दियो र भेटी समेत राख्छन् । ता’फोलेलाई काँसका थालीमा पनि राख्ने गर्दछन् ।

पूजाको क्रममा कुलपितृका नामावली वाचन गर्दछन् । त्यसैलाई म्हेमेदङ/तङ, फरप र लरप आदि पनि भन्ने गर्दछन् । घरभित्र गुरुचनको मण्डप बनाएपछि स्युक्पा (धूपी)द्वारा सङ गर्दै बोनले फलाक्छन् । सोही क्रममा नगा च्योल्बा पनि गर्दछन् । त्यसपछि मण्डपको रूपमा रहेको नाङ्लोसहितका सामान आँगनमा निकाल्छन् । कुप्रे बुझूलाई भने नाङ्लोबाट बाहिर निकालेर पातमा राख्छन् । भूर्इँमा चौकुना मिलेको केराको पात बिछ्याउँछन् । त्यसमाथि पाँच भाग अक्षता र अबीर राख्छन् । त्यहीँ कुदुङको पाँच धर्का तानेका हुन्छन् । बीचको धर्कोको बीचनेर एक मुठी जति कुदुङ राख्छन् । त्यसैमा फुल पनि राख्छन् । नाङ्लोमा गाडेका ठिसिङ निकालेर त्यो पातलाई चारै कुनामा गाड्छन् । सोकसोली रहेको पातमाथि पनि अबीर र कुदुङले कोरेर त्रिशुल बनाउँछन् ।

त्यसपछि पुनः विधिपूर्वक बोम्बोले फलाक्छन् । अन्ततः भाले बलि चढाउँछन् । यो बलि चढाउने विधि फरक हुन्छ । भालेलाई रेट्दैनन् । दुर्इ जना मिलेर एउटाले जीउतिर समात्छन् । अर्कोले टाउको समाउँछन् र अचानोमाथि राखेर छिनाउँछन् । टाउको थानमा राख्छन् । रगत चढाउँछन् । बुझूमा पनि रगत लगाउँछन् । त्यसैगरी खेप्पास्हुङको अवसरमा घरमूली महिलाको छे’कूSबा प्रचलन पनि रहेको देखिन्छ । यो पूजाको लागि पहिलो पटक घरमा ता’फोले भित्र्याउँछन् ।

पूजा सकिएपछि सबैले ता’फोले लगाउँछन् । महिलाले कपालमा सिउरन्छन् । पुरुषले कानमा सिउरन्छन् । तिहारमा मयुङ (दाजुभाइ)लाई टीका लगाउने बुसिङ (चेली)ले भने जुठो हुन्छ भनेर तिहारअघिसम्म पनि ता’फोले लगाउँदिनन् । यो पूर्णतः बोन विधिको कुरा हो । बौद्ध मतावलम्बीले पनि यस्तै लाग्ने `खेपासुम/अखेसुम’ गर्दछन् ।

शब्दमा समानता देखिएपनि यी दुर्इ पूजा साँच्चैमा फरक मान्यता र दर्शनमा आधारित रहेका छन् । तसर्थ, खेप्पास्हुङ र खेपासुम/अखेसुममा समेत आकाश जमीनको फरक देखिएको छ । खेप्पास्हुङ छोडेमा कुल पितृका नामावली वाचनको क्रम छुट्नेछ । त्यो छुटार्इ तामाङ समुदायलाई मौलिक पहिचानको मुद्दामा साह्रै महङ्गो सावित हुने भएकोले म्हेनिङलाई छोड्न हुँदैन भनेको हो ।

यसको अर्थ दशैँ मनाउनु भन्ने पटक्कै होइन । त्यसरी बुझेमा दूर्भाग्यपूर्ण हुनेछ । हिजोआज कतिपयले म्हेनिङ भनेको सुनेकै छैनौं । हाम्रोतिर छैन भन्न र लेख्न थालेका छन् । तामाङ हुँ भन्ने तर म्हेनिङ भन्ने नै थाहा छैन भन्नु खाना खाएँ तर पकाएकै छैन भन्नु जस्तै हो । कम्तिमा पनि तामाङ महिनाको नाम नै थाहा नभएको जस्तोगरी यस्तो प्रतिक्रिया दिनु लज्जास्पद हो ।

हाम्रोतिर छैन; त्यसैले तामाङको होइन भन्नुको अर्थ- जे पनि हामीले वा मैले गरेमा मात्रै तामाङको हुन्छ । अन्यत्रकाले गरेका चाहिँ तामाङको होइन अर्थात् तिनीहरू तामाङ होइनन् भन्नु हो । यस्तो बुझाईले बिखण्डन निम्त्तयाउने हुन्छ । त्यसैले बेलैमा सचेत हुन आवश्यक छ । त्यस्तैगरी म्हेनिङ मान्दा दशैँलाई फाइदा वा हानी पुग्ला भनेर डराउनु वा कराउनु पनि पर्दैन । पुर्खाले स्थापित गरिराखेका रिमठिमलाई गौरवताका साथ पालना गर्नु नै सच्चा सन्तानको धर्म र दायित्व हो ।






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2022: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution