हेडलाईन

तामाङ समाज क्यानाडाको तेश्रो अधिवेशन सम्पन्न         तामाङ सोसाईटी अफ सिड्नीको अध्यक्षमा विशाल तामाङ चयन         नेफिन इजरायलको अध्यक्षमा कुमार आङ्देम्बे चयन         ग्याल्थुमकी मृगौला पिडितलाई वडाअध्यक्ष द्वारा सकलित रकम हस्तान्तरण         नेफिन इजरायलको ११ औ वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा हुदै         रोमानियामा पहिलो पटक बुद्ध जयन्तीको पावन अवसरमा शान्तिपुर्न -याली सुसम्पन्न ।         क्यानाडाको मिस्सीसागामा २५६७ औं बुद्ध जयन्ती समारोह सम्पन्न         नेवा: खल: इजरायलले साधारण सभा तथा फोटो प्रतियोगिताको आयोजन गर्दै         नेपाल तामाङ घेदुङ रोमानियाको पहिलो अधिवेशन भव्यताका साथ सम्पन्न         रोमानियामा निधन भएका तामाङको शब नेपाल पुग्यो         मृगौला पिडितलाई आर्थिक सहयोग         तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिकाको अध्यक्षमा बुद्धिमान तामाङ निर्वाचित         प्रतिभाशाली तामाङ संचारकर्मी दीपेन्द्र दोङ तामाङको निधन         प्रदेश नम्बर १ को पुन:नामाकरण आन्दोलनका घाइते लिम्बुको मृत्यु ,शहिद घोषणा गर्न माग         क्यानाडामा छक्का पन्जा-४ पहिलो दिन हाउसफूलको साथ् प्रदर्शन        

तामाङ समुदायको सांस्कृतिक बाजा : डम्फु उत्पत्तिको कथा

मिथक

डम्फुको उत्पत्तिसँगै जोडिएर आउँछ, तामाङ म्हेमे (हजुरबुवा) पेङदोर्जेको कथा । उनलाई कसैकसैले प्योनदोर्जे/ब्योनदोर्जे/पेदोर्जे पनि भन्छन् । उहिल्यै–उहिल्यै उनी सिकार खेल्दै शैलुङ डाँडा पुगेको कहावत अहिले पनि तामाङ समुदायमा प्रचलित छ । सिकार खेल्ने क्रममा तङ्सर बोके (घोरल बोको)माथि तीर प्रहार गरेछन् । तीर लागेर घोरलको बच्चा मर्‍यो । त्यो दृश्य देखेपछि मम(म्हेमेकी श्रीमती) खुब रिसाएछिन् । श्रीमती दुःखी भएको देखेर पेङदोर्जे पनि दुःखी भए ।

पेङदोर्जेको दिमागमा अचानक जुक्ति फुर्‍यो । उनले मरेको घोरलको छाला उतारेर सुकाए । ह्रोल्मो (बाजा) बनाउन अम्बुसिङ (कोइराला)को हाँगा काटे । त्यसैलाई ताछेर घेरा बनाए । त्यसपछि पेङदोर्जे मधेसतिर झरे । त्यहीँबाट बाँस लिएर आए । त्यसको ३२ वटा फुर्बा (किला) बनाए ।

पेङदोर्जेले कोइराला काठको घेरामा घोरलको छाला तन्काए । ३२ वटा किला ठोके । त्यसपछि बजाए । आवाज आयो– ‘प्लाक धुई धुई…, ‘धिङ, धिङ ताक… ।’ हर्षविभोर हुँदै डम्फु बजाउँदै गीत गाउँदै नाच्न थालेछन् । त्यो आवाज डाँफेले सुन्यो । डाँफे पनि नाच्न थाल्यो । डाँफे नाचेको देखेपछि पेङदोर्जेले डाँफेको प्रतीक स्वरूप डम्पुको शिरमाथि डाँफे नै बनाए ।

डम्फु बजाउँदै, गीत गाउँदै र नाच्दै पेङदोर्जे श्रीमतीको नजिक गए । श्रीमती खुसी भइन् । त्यसपछि दुईजना मिलेर तामाङ इतिहासका गीत गाउन थाले । श्रीमतीको नाम के थियो भन्नेबारे तामाङ अध्येताबीच एकमत छैन । भाषाविद् अमृत योञ्जन–तामाङ पत्रिकामा पेङदोर्जेबारे लेखिएको लेख प्रकाशनको तयारीमा थिए । सम्पादनका क्रममा पेङदोर्जेकी श्रीमतीको नाम के हो भन्ने प्रश्न उठेछ । नाम पत्ता नलागेपछि उनीलगायतले ‘रुइसङ’ राखे । तर, उनको नाम के थियो भन्नेबारे अहिलेसम्म थाहा छैन ।

डम्फुको उत्पत्ति कुन ठाउँमा भयो भन्नेबारे विज्ञहरूमा एकमत छैन । नुवाकोटका वीरदोस थिङका अनुसार डम्पूु र टुङ्नाको निर्माण गढी ग्यल्मो भन्ने स्थानमा भएको हो । उनका अनुसार पेङदोर्जे कान्छा थिए र उनका एकजना दाइ पनि थिए । लेखक प्रताप बल–तामाङ डम्फुको निर्माण पहिलोपटक तेमाल (काभ्रे)मा भएको बताउँछन् ।

डम्फुको प्रयोग

लेखक रवीन्द्र ग्याबाका अनुसार डम्फुलाई नै डम्बा, डम्बुर, डम्फा र डम्फुर पनि भनिन्छ । यसको प्रयोग तम्बाले गर्छन् । सृष्टि र रीतिरिवाजको इतिहास गाउने व्यक्तिलाई तम्बा भनिन्छ । तम्बाहरूले डम्फु बजाउँदै इतिहास भन्छन् । फापरेब्हाई (पिरतीका गीत)मा पनि डम्फुको प्रयोग हुन्छ । त्यसैले ‘तम्बा’ र ‘डम्फुरे’मा झुक्किन्छन् । कतिले एकका निमित्त अर्को संज्ञा प्रयोग गर्छन् । त्यो ठीक होइन । तम्बा तामाङ समुदायको सांस्कृतिक धरोहर हो । तर, डम्फुरे संस्कृतिको एउटा अंग गीतांगे मात्रै हो । तम्बाले डम्फु जथाभावी बजाउँदैन । त्यसको विधि पुर्‍याएर मात्रै बजाउँछन् । डम्फु बजाइसकेपछि थन्क्याउने विधि पनि तम्बाहरूले अवलम्बन गर्छन् । तर, डम्फुरेले विधि अवलम्बन गर्दैनन् ।

तम्बाले सङ्सेरकेम (चोख्याउने) गीतदेखि चरदम/चरतम (विवाह संस्कारको एक चरण) मा डम्फुको प्रयोग गर्छन् । जन्मदेखि विवाहसम्म पनि डम्फुको प्रयोग गरिन्छ । नुवाकोटतिर घेवा (मृत्युकर्म)मा समेत डम्फुको प्रयोग हुने वीरदोस बताउँछन् ।

यो बाजालाई पहिला ह्रोल्मो भनिन्थ्यो । तर, पछि ‘डम्फु’ राखियो । मानिसको गोलो अनुहारलाई तामाङमा ‘डम्बा’ भन्दछन् । त्यही गोलो अनुहारजस्तै वृत्ताकार देखिएकै कारण ‘डम्बा’ हुँदै ‘डम्फू’ भएको केही अध्येताहरूको मत छ । बोन धर्म र बौद्ध धर्म मान्नेहरूको मतअनुसार वृत्तले घामलाई इंकित गर्छ । जुन चराचर जगत्को जननी (अमाधिनी) हो । बत्तीस किलाले घामको किरणलाई जनाउँछ । उनीहरू भन्छन्, ‘३२ किलाले ३२ शुभ लक्षण (गुण)लाई बुझाउँछ ।’ वीरदोसका अनुसार डम्फु बजाउँदै शैलुङमा पुग्दा ३२ वर्षको थिए रे पेङदोर्जे, त्यसैले ३२ किला राखेको हुनुपर्छ । डम्फुको एकातिर छालाले मोडेको हुन्छ । डम्फुको अर्कोतिर ह्वाङ्गै हुन्छ । जसले अर्थ शून्य/महाशून्यलाई इंकित गरिरहेको हुन्छ । जहाँ ‘अमाधिनी’को उत्पत्ति भएको थियो । त्यसैका टुक्राबाट ग्रह बन्ने क्रममा झम्बुलिङ (पृथ्वी) पनि बनेको थियो भनिन्छ ।

घामलाई अमाधिनी (आमा) मान्दछन् । भूमिलाई पिताले कब्जा गर्न थालेपछि पितृभूमि मान्दछन् । तल्लो भागमा चोयाको टुक्रा पनि राखिएको हुन्छ । जसलाई ‘टेपटेप’ भनिन्छ । त्यसले सिकारी युगमा प्रयोग गरिएको धनुष र तीरलाई संकेत गरिरहेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ । आजसम्म पनि तामाङ राष्ट्रले डम्फुसम्बन्धी यिनै मिथलाई भुलेको छैन । पुस्तौँ–पुस्तादेखि यो मिथलाई हस्तान्तरण गर्दै आएको छ । डम्फुले तामाङको इतिहास भुल्न दिएको छैन । साभार – झननयाँ नयाँ पत्रिका दैनिकबाट

(लेखक तम्बा संघ नेपालका केन्द्रीय सचिव हुन् ।)






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

रोमानियामा सोनाम ल्होछार तथा बृहत् साँस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य र भब्य रुपले सम्पन्न

रोमानियामा सोनाम ल्होछार तथा बृहत् साँस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य र भब्य रुपले सम्पन्न

"प्रावास मा आफनो भाषा , धर्म कला र संस्कृति को जगेर्न गर्नै " भन्ने मुल नारालाई आत्मसात गर्दै सन् ०१।०१।२०२३ का... बाँकी यता

Phursang Lama / February 18, 2024

५५ वर्षपछि दुई देशबीच श्रम समझदारी कायम

५५ वर्षपछि दुई देशबीच श्रम समझदारी कायम

  रोमानिया । नेपालीहरुको आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको युरोपेली मुलुक रोमनियासँग नेपालले द्विपक्षीय श्रम... बाँकी यता

Phursang Lama / October 7, 2023

 Photo Gallery

  • अमेरिकास्थित दुई तामाङ संस्थाबिच एकता हुने

  • नेपाल तामाङ घेदुङको कोन्ज्योसोम घोषणा पत्र २०७४ सार्वजनिक

  • फोनिजको अध्यक्षमा डण्ड गुरुङ निर्विरोध निर्वाचित

  • अभिनेत्री पूर्णिमा लामा तामाड – म रुन्चे कहाँ हो र ?’

  • चर्चित मोडल स्मिताका सात कामुक फोटो सार्वजनिक(फोटोफिचर)

  • लुम्बिनीमा अन्तर्राष्ट्रिय बौद्ध सम्मेलन गर्ने तयारी

  • नेपाल तामाङ घेदुङको राष्ट्रिय बिधान-सभा चैत २३ र २४ गते

  • पहिचानको मुद्दा कहाँ पुगेर अत्कियो ?

  • यस्तो छ – नमस्कार गर्नुको कारण र महत्व

  • स्वयम्भुमा १३ पटक परिक्रमा र सरसफाई कार्यक्रम सम्पन्न (फोटो सहित)

  • महिलाले ध्यान दिने पुरुषका ७ चिज

  • प्रधानमन्त्री प्रचण्डले तामाङ संस्कृति भवन बनाउन सहयोग गर्ने घोषण,कुलमान घिसिङको प्रशंसा

  • राष्ट्रिय सोनाम ल्होछारको अवसरमा तामाङ ह्वाइखा (कविता ) प्रतियोगिता हुने

  • तमु ल्होसार के हो र कसरी मनाईन्छ ?

  •  Music videos

  • नेपालले गर्यो नयाँ नक्सा सार्वजनिक

  • भारतले जबरजस्ती हटाउन लगायो नेपाल भारत सम्बन्धि बीबीसीको डकुमेण्टी

  • तामयिक लिपी र सम्भोटा लिपीमा फरक के छ ? लेख्ने तरिका सहित

  • ‘तिम्रो घरको वरिपरि’ युट्युब ट्रेन्डिङ नम्बर १ मा (भिडियो)

  • मिस तामाङ २०१८ का सहभागीहरु तामाङ भुषभुषा र डम्फुको साथमा तामाङ भाषाको गीत गाउदै

  • तीनकुनेमा आयोजित सोनाम ल्होछार कार्यक्रममा सुरक्षाकर्मीले हस्तक्षेप किन गर्यो ? भिडियो हेर्नुहोस् …

  • मिस तामाङ प्रतियोगिता २०१८ को भाग -१ , मन पर्नेलाई भोट हाली जिताऊ (भिडियो)

  • तामाङ सेलो ‘ल्होछार पर्वमा …. सुनिता पाख्रिन तामाङ

  • बालवालिका केन्द्र खोलेर बाल ब्यापार गर्ने प्रशासनको नियन्त्रणमा (जनतासंग सिधा कुरा)

  • बिज्ञापनका लागि:
     [email protected]
    लेख, रचना र समाचारका लागि:
     [email protected]
    सामाजिक संजाल तर्फ:
    सर्वाधिकार © 2012 - 2024: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution