हेडलाईन

तामाङ समाज क्यानाडाको तेश्रो अधिवेशन सम्पन्न         तामाङ सोसाईटी अफ सिड्नीको अध्यक्षमा विशाल तामाङ चयन         नेफिन इजरायलको अध्यक्षमा कुमार आङ्देम्बे चयन         ग्याल्थुमकी मृगौला पिडितलाई वडाअध्यक्ष द्वारा सकलित रकम हस्तान्तरण         नेफिन इजरायलको ११ औ वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा हुदै         रोमानियामा पहिलो पटक बुद्ध जयन्तीको पावन अवसरमा शान्तिपुर्न -याली सुसम्पन्न ।         क्यानाडाको मिस्सीसागामा २५६७ औं बुद्ध जयन्ती समारोह सम्पन्न         नेवा: खल: इजरायलले साधारण सभा तथा फोटो प्रतियोगिताको आयोजन गर्दै         नेपाल तामाङ घेदुङ रोमानियाको पहिलो अधिवेशन भव्यताका साथ सम्पन्न         रोमानियामा निधन भएका तामाङको शब नेपाल पुग्यो         मृगौला पिडितलाई आर्थिक सहयोग         तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिकाको अध्यक्षमा बुद्धिमान तामाङ निर्वाचित         प्रतिभाशाली तामाङ संचारकर्मी दीपेन्द्र दोङ तामाङको निधन         प्रदेश नम्बर १ को पुन:नामाकरण आन्दोलनका घाइते लिम्बुको मृत्यु ,शहिद घोषणा गर्न माग         क्यानाडामा छक्का पन्जा-४ पहिलो दिन हाउसफूलको साथ् प्रदर्शन        

आज काग तिहार – कागको दादागिरी अलि चर्को छ

काग – चरा प्रजातिमध्येका बाठो पन्छी ।

‘म सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज जाँदै थिएँ । २५ वर्षअघिको कुरा हो । पाङ्बोचेबाट फेरिचे जाँदै थिएँ । मसँग प्याक लन्च थियो । विदेशी साथीहरू पनि सँगै थिए । दुई–तीनवटा कालो काग आए । मैले बिस्कुट फ्याँकिदिएँ,’ चराविद् डा. हेमसागर बरालले अतीत सम्झे, ‘कागभन्दा मैले बिस्कुट छिटो खानुपर्ने हो । तर, काग छिटो भइरहेको थियो । बिस्कुट दिएको क्षणभरमै काग मनजिक आउँथे । त्यसपछि कागलाई नियाल्न थालें । कागले बिस्कुट लगेर माटोमा गाड्दारहेछन् । मैले जतिपटक बिस्कुट दिएँ, उसले लगेर माटोमा गाडेको देखें । कालोकाग (वनकाग) ले खानेकुरा भण्डारण गर्दोरहेछ भनेर त्यसपछि थाहा भयो ।’

चराविद् डा. हेमसागर बराल

चराविद् डा. बराल सोलुखुम्बुको सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जबाट काठमाडौं फर्के । वनकागले जस्तै घरकागले पनि खानेकुरा भण्डारण गर्ने उनले चाल पाए । ‘म शाकाहारी भएको छु,’ उनले उदाहरण पेस गरे, ‘तर, शाकाहारीको घर मासुका हड्डी भेटिन थाल्यो । घरकागले मेरो घरवरिपरि मासुका हड्डी लुकाउँदारहेछन् । आहारा जोहो गर्नेक्रममा उसले त्यसो गर्दोरहेछ ।’

कागले अभिनय पनि गर्छ । मानिससँग खानेकुरा माग्न उसले आफूलाई निर्बल भएको अभिनय गर्छ । खानै नपाएकोजस्तो गर्छ । कागले तपाईं कस्तो मानिस हो भनेर मूल्यांकनसमेत गर्न सक्छ । उसले मानिस चिन्छ ।

‘म ताइवान पुगेको थिएँ । उनीहरूले वनकागको वृत्तचित्र बनाएका रहेछन्,’ उनले थपे,

‘ओखरको रूखको पार्क । पार्कनजिक सडक । पार्कनजिक सडकको जेब्राक्रसमा वनकागले ओखर खसाउँथे । गाडीले कुल्चेपछि ओखर फुट्थ्यो । जेब्राक्रसछेउमै ट्राफिक लाइट थियो । रेडलाइट बलेपछि गाडी रोकिन्थे । त्यही मौकामा कागले हतार–हतार ओखर खान्थे । हाडेओखर आफूले फुटाउन नसकेपछि वनकागले त्यस्तो उपाय लगाएको वृत्तचित्रमा देख्न पाएँ ।’

कागको कोर्भिडी भन्ने परिवार छ । परिवारभित्र धेरै प्रजातिका काग हुन्छन् । तर, काग भनेपछि हामीले कालो हुनुपर्छ भन्ने बुझेका छौं । काग पूरै कालो नभए पनि शरीरचाहिँ कालो हुनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छौं । नेपालको सन्दर्भमा कालो काग पनि पाँच प्रजातिका छन् ।

शनिवदेको वाहन भनेर चिनिएका कागलाई घरकाग, कालोकाग (वनकाग), टेमु, टुंगा र राजाकाग भनेर नामकरण गरिएका छन् । तराई र मध्यपहाडसम्म घरकाग (घाँटीमा फुस्रो–फुस्रो हुन्छ) सबैभन्दा बढी पाइन्छन् । घरकागले मानिसको सामिप्यबाट फाइदा लिन्छ । ऊ मानिससँग आश्रित हुन्छ । कसैको करेसाबारीमा निश्चित उचाइको रूख छ भने उसले गुँड लगाइहाल्छ ।

वनकाग पूरै कालो हुन्छ । यसको ठोंड ठूलो र मजबुत हुन्छ । ‘वनकाग दुई प्रजातिका हुन्छन्,’ उनले सुनाए, ‘पहेंलो ठोंड भएका टेमु र रातो ठोंड भएकालाई टुंगा भनिन्छ । टेमु ३५०० देखि ८२३५ मिटर उचाइसम्ममा भेटिन्छन् । संसारमै सबैभन्दा उचाइमा बाह्रैमास रैथाने भएर बस्ने चरा प्रजाति टेमु हुन् । टुंगाले ३५०० देखि ७२५० मिटरसम्मलाई वासस्थान बनाएका हुन्छन् ।’

त्योभन्दा माथि पुगेपछि राजाकाग पाइन्छ । यसको तौल घरकागभन्दा दोब्बर हुन्छ । राजाकागको तौल एक किलोग्रामजति हुन्छ । पाँच प्रजातिका कागको आ–आफ्नै विशेषता छन् । राजाकागबाहेक चार प्रजातिका काग बथानमा बस्छन् । बथानमै रमाउँछन् । तर, राजाकाग बथानमा बस्दैन । राजाकाग दुई वा तीनवटासम्म देख्न सकिन्छ । उनले भने, ‘मैले देखेअनुसार राजाकाग घ्याङ र गुम्बामा सुरक्षागार्डजस्तो भएर बस्छन् ।’

घरकाग निश्चित उचाइसम्म मात्रै पुग्न सक्छ । वनकाग त्योभन्दा माथि–माथि पुग्न सक्छ । नेपालमा घरकाग र वनकाग धेरै पाइन्छन् । टेमु र टुंगा निश्चित उचाइमा मात्रै भेटिने भएकाले संख्या अलि कम हुने नै भए । राजाकाग अझै कम पाइन्छ । राजाकाग विभिन्न धर्मसँग जोडिएका छन् ।

‘कागको नेचर एग्रेसिभ हुन्छ । मानिस उसको नजिक पुग्यो भने रिसाउँछ,’ कागको विशेषता प्रस्ट्याउँदै डा. बरालले जोडे, ‘उसले ठुङ्न खोजिहाल्छ । आफ्नो परिवारलाई बोलाएर जोडजोडले कराउँछ । मानिस वा शत्रु धपाउने प्रयास गर्छ । अन्य चराले त्यसो गर्दैनन् । उसको गुँड भनेको निवास हो । उसले आफ्नो क्षेत्र निर्धारण गरेकाले गुँड छेउछाउ पुग्दा ठुङ्न खोजेका हुन् ।’ काग धपाउन ढुंगा हानियो भने उसको बच्चाले समेत थाहा पाउँछन् भनिन्छ ।

यमपञ्चकको पहिलो दिन । आज कागतिहार । ‘अलि भन्न नहुने हो कि,’ उनले अप्ठ्यारो माने, ‘कागको दादागिरी अलि चर्को छ । उसले स–साना चरालाई मान्दैन । सिकार नै नगरे पनि गुँड लगाएर बसेको समय आहार खोज्नेक्रममा ऊ निर्दयी हुन्छ । कागले टौदहपोखरीमा हाँसलाई आक्रमण गरेको मैले देखेको छु ।’

जलवायु परिवर्तनले समेत काग फाइदामै छ । काग बढिरहेका छन् । त्यसमा पनि घरकाग मानिसले बढाएका हुन् । काग बढ्नुलाई अप्राकृतिक मानिएको छ । ‘म तपाईंलाई वज्रवाराही जंगल लैजान्छु । जंगल सानो भए पनि त्यहाँ चराका अन्य प्रजाति पनि छन् । जंगलमा रहेका चरा सन्तुलनमा हुन्छन्,’ उनले उदाहरण पेस गरे, ‘तर, कागले गुँड लगाउन थालेपछि त्यहाँका साना चरा विस्थापित हुन्छन् । शक्तिशालीले दुर्बललाई दबाइहाल्छ ।’ बस्ती बाक्लिएपछि घरकाग बढ्दै गएका छन् भने वनकाग घट्दै गएको देखिन्छ । घरकागले बदलिँदो परिस्थितिसँग आफूलाई बदल्दै लगेको हो ।

कागले मासु, दाना, भात खान्छ । दूध र पानी पिउँछ । उसले नराम्रो चीज खाए पनि मानिसको नजिक छ । यमदूत भनेर पुजिने कागले पर्यावरणीय सन्तुलन कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ ।

कागले मानिसलाई सुरक्षा दिन्छ । उसको ठाउँमा नचिनेको मानिस पुगे काग कराउँछ । काग कराएपछि मानिसले एकपटक बाहिरफेर हेर्ने गर्छन् । मानिस जंगल छेउछाउ, कोसीकिनारमा समेत बसोबास गर्छन् । जंगलछेउका पानीका मुहान वा कोसीकिनारमा जंगली जनावर पानी खान निस्कँदा काग कराउँछ । उसले मानिसलाई सुरक्षित रहन खतराको घन्टी बजाइदिन्छ । ‘जति नै गाली गरे पनि काग भएन भने हामी मिस गर्छौं,’ उनको बुझाइ छ, ‘त्यही भएर सूचनावाहक, सन्देशवाहक काग प्यारो भएका हुन् । मानिसका नजिकका साथी पनि हुन् ।’ त्यसैले हो कि कागको मासु कहिल्यै खाइँदैन ।

कागले ठुङ्यो भने अशुभ हुन्छ भन्ने भनाइ छ । ‘यो त कालान्तरमा भनिएको होला,’ उनले थपे, ‘कागले घरभित्र बाहिरका फोहोर खाइदिन्छ । उसलाई प्रकृतिका कुचीकार पनि भनिन्छ । हाम्रो शरीर ब्याक्टेरिया नै ब्याक्टेरियाको भण्डार हो । हामीले खकारेकोसमेत उसले खान्छ । त्यही फोहोर खानेले कागले ठुङ्दा अशुभ हुने भनिएको होला । तर, काग मानिसका नजिकका साथी हुन् ।’

मानिसका नजिकका साथी भएकाले सालिन्दा यमपञ्चकको पहिलो दिन कागतिहारमा कागको पूजा गरिन्छ । मीठो–मीठो खानेकुरा खान दिइन्छ । नेपालीमा काग भनेर सम्बोधन गरिने उसलाई संस्कृतमा ‘काक्’ र हिन्दीमा ‘कौवा’ भनिन्छ ।

कागतिहारको दिन सामाजिक सञ्जालमा ‘कागजस्तै बाठो हुनू’ भनेर शुभकामना दिनेको कमी छैन । कसैले ‘गीत गाउँदा कागजस्तै मीठो स्वरमा गीत गाउने सबै साथीलाई कागतिहारको शुभकामना’ भनेका छन् । कतिपयले सामाजिक सञ्जालमा ‘काग दाजै काग दाजै पीपल झारिदेऊ, कागिनी भाउजूलाई गुन्युचोलो देऊ’ शीर्षाकृत गीत लेखेर कागलाई सम्झेका छन् ।

देवताको पालामा अमृत चोरेर खाएकाले काग कहिल्यै मर्दैन भन्ने पौराणिक कथामा उल्लेख छ । पौराणिककथाले त्यसो भने पनि काग २० वर्षसम्म बाँच्ने चराविद् डा. हेमसागर बरालले जानकारी दिन । राजाकागचाहिँ अलि धेरै बाँच्छ । कागले एकपटकमा चारवटासम्म फुल पार्छ ।
-दीपेन्द्र राई / रातोपाटी

१९ कार्तिक २०७५






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

रोमानियामा सोनाम ल्होछार तथा बृहत् साँस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य र भब्य रुपले सम्पन्न

रोमानियामा सोनाम ल्होछार तथा बृहत् साँस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य र भब्य रुपले सम्पन्न

"प्रावास मा आफनो भाषा , धर्म कला र संस्कृति को जगेर्न गर्नै " भन्ने मुल नारालाई आत्मसात गर्दै सन् ०१।०१।२०२३ का... बाँकी यता

Phursang Lama / February 18, 2024

५५ वर्षपछि दुई देशबीच श्रम समझदारी कायम

५५ वर्षपछि दुई देशबीच श्रम समझदारी कायम

  रोमानिया । नेपालीहरुको आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको युरोपेली मुलुक रोमनियासँग नेपालले द्विपक्षीय श्रम... बाँकी यता

Phursang Lama / October 7, 2023

 Photo Gallery

  • अमेरिकास्थित दुई तामाङ संस्थाबिच एकता हुने

  • नेपाल तामाङ घेदुङको कोन्ज्योसोम घोषणा पत्र २०७४ सार्वजनिक

  • फोनिजको अध्यक्षमा डण्ड गुरुङ निर्विरोध निर्वाचित

  • अभिनेत्री पूर्णिमा लामा तामाड – म रुन्चे कहाँ हो र ?’

  • चर्चित मोडल स्मिताका सात कामुक फोटो सार्वजनिक(फोटोफिचर)

  • लुम्बिनीमा अन्तर्राष्ट्रिय बौद्ध सम्मेलन गर्ने तयारी

  • नेपाल तामाङ घेदुङको राष्ट्रिय बिधान-सभा चैत २३ र २४ गते

  • पहिचानको मुद्दा कहाँ पुगेर अत्कियो ?

  • यस्तो छ – नमस्कार गर्नुको कारण र महत्व

  • स्वयम्भुमा १३ पटक परिक्रमा र सरसफाई कार्यक्रम सम्पन्न (फोटो सहित)

  • महिलाले ध्यान दिने पुरुषका ७ चिज

  • प्रधानमन्त्री प्रचण्डले तामाङ संस्कृति भवन बनाउन सहयोग गर्ने घोषण,कुलमान घिसिङको प्रशंसा

  • राष्ट्रिय सोनाम ल्होछारको अवसरमा तामाङ ह्वाइखा (कविता ) प्रतियोगिता हुने

  • तमु ल्होसार के हो र कसरी मनाईन्छ ?

  •  Music videos

  • नेपालले गर्यो नयाँ नक्सा सार्वजनिक

  • भारतले जबरजस्ती हटाउन लगायो नेपाल भारत सम्बन्धि बीबीसीको डकुमेण्टी

  • तामयिक लिपी र सम्भोटा लिपीमा फरक के छ ? लेख्ने तरिका सहित

  • ‘तिम्रो घरको वरिपरि’ युट्युब ट्रेन्डिङ नम्बर १ मा (भिडियो)

  • मिस तामाङ २०१८ का सहभागीहरु तामाङ भुषभुषा र डम्फुको साथमा तामाङ भाषाको गीत गाउदै

  • तीनकुनेमा आयोजित सोनाम ल्होछार कार्यक्रममा सुरक्षाकर्मीले हस्तक्षेप किन गर्यो ? भिडियो हेर्नुहोस् …

  • मिस तामाङ प्रतियोगिता २०१८ को भाग -१ , मन पर्नेलाई भोट हाली जिताऊ (भिडियो)

  • तामाङ सेलो ‘ल्होछार पर्वमा …. सुनिता पाख्रिन तामाङ

  • बालवालिका केन्द्र खोलेर बाल ब्यापार गर्ने प्रशासनको नियन्त्रणमा (जनतासंग सिधा कुरा)

  • बिज्ञापनका लागि:
     [email protected]
    लेख, रचना र समाचारका लागि:
     [email protected]
    सामाजिक संजाल तर्फ:
    सर्वाधिकार © 2012 - 2024: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution