हेडलाईन

रोमानियामा पहिलोपटक सोनाम ल्होछार (तावार ल्हो) भव्य र सभ्य रुपमा सम्पन्न         तामाङ समाज पोर्तुगलले विविध कार्यक्रम गरी मनायाे सोनाम ल्होसार !         डेनमार्कमा सोनाम ल्होछार २८५९ मनाउनको साथै नयाँ कार्य समिति गठन         नेपाल तामाङ घेदुङ इजरायल         क्यानाडामा सोनाम ल्होछार २८५९ भव्य रुपमा सम्पन्न         सोनाम ल्होछार २८५९ तावार ल्हो टुँडिखेलमा ३ दिन मनाइने         पृथ्वी जयन्ती र राष्ट्रिय एकता दिवस         रोमानियामा तामाङ घेदुङ गठन, सोनाम ल्होछार मनाउने तयारी         नेपाली राष्ट्रिय पर्व सोनाम ल्होछार र तामाङ जाती         डम्फू र तामाङ भेषभूषा अंकित हुलाक टिकट प्रकाशित         प्रवासमा सोनाम ल्होछार २८५९ कहाँ कहाँ मनाउदै र को को कलाकार सहभागी हुदै         जापानको विभिन्न शहरमा सोनाम ल्होछार २८५९ मनाउदै         स्विट्ज़रलैन्डमा सोनाम ल्होछार २८५९ भव्यताको साथ मनाउदै         बहराइनमा सोनाम ल्होछार २८५९ भव्यताको साथ मनाउने तयारी         इजरायलमा सोनाम ल्होछार २८५९ भव्यताको साथ मनाउने तयारी        

बौद्धधर्मावलम्बीमा पवित्र वस्तु खादा र यसको महत्व

मोहन गोले तामाङ

बौद्ध धर्मावलम्बी र अन्य समुदायले समेत विभिन्न शुभ कार्यमा स्वागत, सम्मानको लागि प्रयोग गरिने वस्तु खादा हो । यो सेतो, रातो, पहेँलो, निलो र हरियो रंगको हुन्छ । भिन्नाभिन्नै रंगले भिन्नाभिन्नै महत्व दर्शाउँछ । खादाको साईज भने कुनै लामा हुन्छन् त कुनै छोटा पनि हुन्छन् । नेपालमा २०४६ सालको परिवर्तनपछि यसको प्रयोगमा ब्यापकता आयो । यसलाई बौद्ध धर्मावलम्बी बाहेक गैर बौद्ध धर्मावलम्वीले समेत विभिन्न शुभ कार्यमा प्रयोग गरे । लगभग तीन दशक खादा सबैको साझा वस्तु बन्यो, कसैले यस सम्बन्धमा प्रश्न उठाएनन् । तर पछिल्लो चरणमा बुझेर या नबुझेर केही मान्छेहरु खादा बहिष्कार गर्नेदेखि यसको सट्टामा ढाकाको गलबन्दी समेत प्रयोग गर्न थालेका छन् । बुद्ध जयन्तीको अवसरमा यसबर्ष बुद्धकै जन्मस्थल लुम्बिनीमा समेत थाकका थाक ढाकाको गलबन्दी पु¥याएको देखियो । देशकै कार्यकारी प्रमूख प्रधानमन्त्री केपी ओलीले समेत सार्वजनिक कार्यक्रममा खादाको भरमग्दुर विरोध गरे । सिन्धुपाल्चोक जिल्ला सुनकोशी गाउँपालिकाका वडा अध्यक्ष नेत्रबहादुर कार्कीले पनि आफ्नो वडा क्षेत्रभित्र खादा प्रयोगमा प्रतिवन्ध लगाए । उनको यो निर्णयको संसारभरिका तामाङ संघ÷संस्थाहरुबाट सर्वत्र आलोचना भयो । केही समय अघि चितवन जिल्ला स्थित एउटा पार्टीको कार्यक्रममा पनि खादा बहिष्कार गरेको भन्ने सुनियो । यसको पनि त्यस समयमा विरोध भएको थियो ।

वास्तवमा यति लामो समयसम्म सबैले स्वीकार गरेको पवित्र वस्तु खादामाथि पछिल्लो चरणमा किन प्रहार भइरहेको छ ? यसरी निरन्तर राजनीतिक रुपले प्रहार हुनु भित्रको उद्देश्य के हो ? खोजीको विषय बनेको छ । प्रधानमन्त्रीले खादाबाट प्रदुषण हुने आशय ब्यक्त गरेका थिए भने वडा अध्यक्ष कार्कीले जारी गरेको पत्रमा स्थानीय फूल, दुबो, गुराँस, सुनाखरीलाई प्रवद्र्धन गर्ने भन्ने उल्लेख थियो । केहीले विदेशी वस्तु आयात नगरेर स्वदेशी उत्पादनलाई प्रवद्र्धन गर्ने हास्यास्पद नारा लगाए । जुन देशमा सियोदेखि नूनसम्म र कन्दनीदेखि बाहुनले फेर्ने जनै धागोसम्म विदेशबाट आयात गर्नुपर्छ भने एउटा वस्तु खादाको प्रतिवन्ध लगाएर कति पैसा बाहिर जानुबाट रोक्नु खोजेको हो ? सामान्य चेतले नबुझ्ने कुरो यो छ । यसबाट प्रष्ट हुन्छ कि प्रधानमन्त्री बाणीदेखि वडाअध्यक्षको उर्दीसम्म दुवैको भित्रि सार उद्देश्य भनेको संस्कृतिमाथिको नाङ्गो आक्रमण हो । स्थानीयताको प्रवद्र्धन र प्रदुषणको कुरा त दुनियाँलाई देखाउने तिनको बहानावाजी मात्र हो ।

जसले खादाको महत्वलाई बुझ्न सकेनन् । खादामा अंकित सांकेतिक शुभ चिन्हहरु र सम्भोटा लिपिमा लेखिएका शुभ अक्षरहरुलाई बुझ्ने कोशिस नगर्दा ब्यर्थमा एकाथरी मान्छेहरु खादाको विरोध गरिरहेका छन् । खादामा कुनै धर्म वा समुदाय विशेषको बर्णन गरिएको नभई समस्त प्राणी हितको लागि शुभ शब्दहरु लेखिएको हुन्छन् । त्यहाँ शुभ चित्रहरु कोरिएका हुन्छन् । खादामा लेखिएको अक्षर सम्भोटा लिपिको हुँदैमा भोटे अक्षर हो भनेर कोही तर्सिनु पर्ने कारण छैन । त्यसो त अंग्रेजी अक्षरदेखि झनै तर्सिनुपर्ने हो ।

बौद्ध धर्मग्रन्थ पहिले भारतका पण्डितहरु नै तिब्बत पुगेर अनुवाद गरेका हुन् । नालण्डा विश्वविद्यालयका थुप्रै आचार्यहरुको यसमा ठूलो भूमिका छ । पछि तिब्बतका अनुवादकहरु भारत गएर संस्कृत र पाली भाषा अध्ययन गरी तिब्बती भाषामा अनुवाद गरेपछि यसले अझ ब्यापकता पायो । यसमा भारतका महासिद्ध गुरु पद्मसम्भवको सबैभन्दा ठूलो योगदान छ । सातौ शताब्दीदेखि सुरु भएको अनुवादबाट तिब्बतमा धेरै धर्मग्रन्थहरु तिब्बती भाषामा अनुवाद भए । त्यही लिपिमा तयार भएको ग्रन्थहरु नेपालमा आयो । नेपालको नश्लीय राज्य ब्यवस्थाले यसको आफ्नै देशीय भाषामा अनुवाद गर्ने ब्यवस्था मिलाएन । सम्भवत यो ब्यवस्था मिलाएको भए हामी आज आफ्नै लिपिमा पढ्न पाउँथ्यौ होला । त्यसैले कुन लिपिमा लेखियो भन्दा पनि के लेखिएको छ ? त्यो पक्ष महत्वपूर्ण हो । बाहुनले ओढ्ने रामनामी बर्कोमा संस्कृत भाषाबाट मन्त्रहरु लेखिएका हुन्छन् । संस्कृत भाषाको अक्षर देख्दैमा अर्को भाषा बोल्ने समुदाय तर्सिनु पर्दैन । यो धर्म निरपेक्ष, संघीय, गणतान्त्रिक मुलुकको बहुलताभित्र बस्ने जनताले सोच्ने चित्त होइन । मुख्यतः त्यहाँ के लेखिएको छ भन्ने कुरोको चुरो खोज्नु जरुरी छ । यति बुझ्ने प्रयत्न ग¥यौ भने धार्मिक, साँस्कृतिक सहिष्णुताको प्रवद्र्धनमा टेवा पुग्नेछ ।

खादालाई बुद्धको न्हाम्सा अर्थात पवित्र वस्त्रको रुपमा लिइन्छ । खादामा सम्भोटा लिपिमा निम्न शान्ति र सुभ शब्दहरु लेखिएका हुन्छन्ः (१) टासी देलेक फुन्सुम छ्योकऊ (यसको अर्थ होः सुख, शान्ति, शुभ राम्रो कुराले सधैं भरिपूर्ण होउन्) । यसमा अरु थप आशिर्वादहरु पनि लेखिएका हुन्छन्ः (२) ङिन्मो देलेक छेन्देलेक, ङिम्हे घुङयाङ देलेग सिङऊ (यसको अर्थ होः बिहानको शुभ, मध्य दिनको शुभ र रातको शुभ रहोस्) । (३) ङिन्छेन् ताक्तु देलेगपा, कोन्छ्योग सुम्गी टासी श्योगऊ (यसको अर्थ होः दिन र रात सबै राम्रो भई त्रिरत्नको शुभ रहोस्) । (४) पोन्लोप मिडल ल्हेन्चीघ ढोघ, कुछे मिग्युर स्रा तेन्ङा, स्हाङ्से टोग्युन मिछेकी ला छ्योइफेल टाशी श्योगऊ (यसको अर्थ होः गुरु मण्डल र हामीबीच केही गडबढी नभई सधैं मित्रता र साथ रहिरहोस्, आयु र शरीर कहिल्यै नष्ट नहोस्, गाँज बलियो एवम् अटल होस्, राम्रो होस्, हृदयदेखि नै कर्म गर्न मन लागिरहोस्, अनन्तसम्म सुख, शान्ति र धर्म फैलिएर जाओस्) । यस्ता पुन्य, शुभ शब्दहरु खादामा लेखिएका हुन्छन् ।

यसको साथै कतिपय खादामा ओम मणि पद्मे हुँ ह्री जस्तो मन्त्र पनि लेखिएको हुन्छ । जसअनुसार (१) ओमको अर्थ मन, वचन र शरीर शुद्ध हुने हो । (२) मणिको अर्थ अमूल्य रत्न हो । (३) पद्मेको अर्थ कमलको फूल हिलोमा फुलेर पनि शुद्ध रहने हो । (४) हुँको अर्थ मणि र कमल जस्तो हो र (५) ह्रीको अर्थ स्वयम् अवलोकेतेश्वरको चित्त हो । यो मन्त्रको जप गर्नाले समेत देवलोक, असुरलोक, मनुष्यलोक, पशुलोक, प्रेतलोक र नर्कलोकमा पुर्नजन्म लिनुपर्ने कष्टको ढोका बन्द हुन्छ भनिएको छ । विद्वान राजनीति विश्लेषक प्रा. डा. सुरेन्द्र केसीले त ओम मणि पद्मे हुँ को मन्त्र समेत प्रकृति पुजक खसहरुको हो भनेर दाबी गर्नुभएको छ । तसर्थ, यस्तो तन्त्र÷मन्त्र युक्त खादा लगाउने वा धारण गर्ने मान्छेको सधैंभरि कल्याण हुन्छ भन्ने जनविश्वास रहेको छ ।

त्यसैगरी खादामा अष्ट मंगलम्को चित्र पनि छापिएको हुन्छ । ती अष्टमंगल चित्रको अर्थ यसप्रकार छन्ः (१) धुक (ह्रिन्छेन धुक)ः छाता अर्थात भगवानको छाता जो ज्ञानको सागर भएको व्यक्तित्वलाई ओढाइने गरिन्छ । (२) सुनको माछा (सेर्गी ङ्या)ः शुभको प्रतिक हो । (३) बुम्बा अर्थात कलश (घोइम्युङ)ः सम्पूर्ण इच्छा प्राप्ती हुने । (४) कमल (इहोङ कमल)ः हृदय आनन्दित पार्ने । (५) शंख (ङ्यान्डक धुङ)ः शक्तिशाली श्रवण अर्थात धर्मको ध्वनी वा आवाज गुञ्जिने । (६) स्वस्तिक चिन्ह (पल्बेहु)ः प्रेमको कहिल्यै अन्त नहुने अर्थात इच्छाएको प्राप्ती हुने र धेरै राम्रो हुने । (७) छाता (घ्याल्छेन)ः मानव जीवनको कहिल्यै अन्त्य नहुने र (८) धर्मचक्र÷खोर्लो (वाङ्ग्युर)ः शक्ति फैलाउने । यस्तो महत्वपूर्ण शुभ मंगलका संकेत चित्रहरु खादामा छापिएको हुनाले यसबाट ऊ दुःखमा पर्नु पर्देन ।

यसको साथै खादामा प्रयोग हुने पञ्च रत्नको पनि छुट्टाछुट्टै अर्थ र महत्व छ । (१) निलो रंग आकाशको प्रतिक हो । (२) पहेंलो रंग जमीन वा माटोको प्रतिक हो । (३) रातो रंग अग्निको प्रतिक हो । (४) सेतो रंग बादलको प्रतिक हो र (५) हरियो रंग जंगलको प्रतिक हो । पञ्च रंगले पाँच भौतिक तत्व (जो मानव जीवनको सृष्टिसँग सम्बन्धित छ) को बोध गराउँछ ।

तसर्थ, मानव कल्याणको लागि यस्तो महत्व बोकेको खादा बहिष्कार गर्नु भनेको शुभ संकेतलाई नै लत्याउनु हो । शुभलाई अस्वीकार गरियो भने अशुभ मात्र भोग्नुपर्छ । यसको विकल्पमा ढाकाको गलबन्दी प्रयोग गर्नुको त अझ कुनै अर्थ छैन । यति महत्वपूर्ण मन्त्रहरु लेखिएको खादासँग ढाकाको गलबन्दी तुलना गर्नै मिल्दैन । ढाकाको फूलबुट्टा देख्दा आँखालाई एकछिन तिरिमिरी पार्छ, त्यति हो । यसबाट कुनै शुभ हुँदैन । बरु यसमा प्रयोग गरिएको कृतिम लेपनवाला रंगले घाँटी चिलाउने र एलर्जी हुने सम्भावना बढ्छ । त्यसकारण खादालाई केवल आतिथ्यतामा गलाको शोभा दिनको लागि प्रयोग गरिने वस्तुको रुपमा मात्र नबुझौं । यसको धार्मिक, साँस्कृतिक र सामाजिक महत्व छ । सबैले बुझ्ने प्रयत्न गरौ ।

(लेखक – मोहन गोले तामाङ,नेपाल तामाङ घेदुङ केन्द्रिय अध्यक्ष हुनुहुन्छ)






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2023: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution