हेडलाईन

तामाङ समाज क्यानाडाको तेश्रो अधिवेशन सम्पन्न         तामाङ सोसाईटी अफ सिड्नीको अध्यक्षमा विशाल तामाङ चयन         नेफिन इजरायलको अध्यक्षमा कुमार आङ्देम्बे चयन         ग्याल्थुमकी मृगौला पिडितलाई वडाअध्यक्ष द्वारा सकलित रकम हस्तान्तरण         नेफिन इजरायलको ११ औ वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा हुदै         रोमानियामा पहिलो पटक बुद्ध जयन्तीको पावन अवसरमा शान्तिपुर्न -याली सुसम्पन्न ।         क्यानाडाको मिस्सीसागामा २५६७ औं बुद्ध जयन्ती समारोह सम्पन्न         नेवा: खल: इजरायलले साधारण सभा तथा फोटो प्रतियोगिताको आयोजन गर्दै         नेपाल तामाङ घेदुङ रोमानियाको पहिलो अधिवेशन भव्यताका साथ सम्पन्न         रोमानियामा निधन भएका तामाङको शब नेपाल पुग्यो         मृगौला पिडितलाई आर्थिक सहयोग         तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिकाको अध्यक्षमा बुद्धिमान तामाङ निर्वाचित         प्रतिभाशाली तामाङ संचारकर्मी दीपेन्द्र दोङ तामाङको निधन         प्रदेश नम्बर १ को पुन:नामाकरण आन्दोलनका घाइते लिम्बुको मृत्यु ,शहिद घोषणा गर्न माग         क्यानाडामा छक्का पन्जा-४ पहिलो दिन हाउसफूलको साथ् प्रदर्शन        

लिम्बूवानका अन्तिम राजा हिलिहाङको दरबार भग्नावशेष

पाँचथर : लिम्बूवानका अन्तिम राजा हिलिहाङ योङहाङको दरबार भग्नावशेषमा परिणत भएको छ। पुरातात्त्विक महत्त्वको दरबार जीर्ण हुँदा पनि नजर नपुर्‍याएका सरकारी निकाय र स्थानीय संघसंस्थाहरूले दरबार भग्नावशेषमा परिणत भएपछि भने बल्ल चासो देखाएका छन्।

अन्वेषक हर्कबहादुर योङहाङ नेतृत्वको हिलिहाङ फाउण्डेसन चार वर्षदेखि हिलिहाङ दरबार क्षेत्र संरक्षण र प्रचार प्रसारमा जुटेको छ भने पुरातत्त्व विभागसँगै पर्यटन मन्त्रालय पनि अढाई वर्षदेखि दरबार क्षेत्र संरक्षण र पुरातात्त्विक महत्त्वका सम्पदाहरूको जीर्णोद्धारमा क्रियाशील छन्। हिलिहाङ गाउँपालिकाले पनि हालै संरक्षणमा चासो लिएको छ। उसले चालु आर्थिक वर्षमा पाँच लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ।

हालसम्म पुरातत्त्व विभाग, पर्यटन मन्त्रालय र हिलिहाङ फाउण्डेसनले डेढ करोड रुपैयाँ दरबार क्षेत्रको पुरातात्त्विक सम्पदाहरूको भग्नावशेष संरक्षण, जिर्णोद्धार, दरबार क्षेत्र पुग्ने कच्ची सडकसँगै हिलिहाङ खेलमैदान र राजाको शालिक निर्माणमा खर्चेका छन्। अब दरबार क्षेत्रमै राजा हिलिहाङले प्रयोग गरेका हातहतियारसँगै अन्य महत्त्वपूर्ण सामग्रीहरू संग्रह गर्न संग्रहालय निर्माण गरिने भएको छ। हिलिहाङ फाउण्डेसनका अध्यक्ष हर्कबहादुर योङहाङले निर्माण गरिने संग्रहालयमा तोप, ढाल, तरबार, निशान, राजाको कन्तुर, हिलिहाङ झण्डालगायतका सामग्रीहरू रहने बताए।

पृथ्वीनारायण शाह र हिलिहाङ योङहाङको दूरदर्शीताले वर्तमान नेपालको स्वरूप बनेको हो’, उनले भने, ‘तिनै ऐतिहासिक व्यक्तित्व राजा हिलिहाङको ऐतिहासिक भूमिकाको पुनर्ताजगी गर्न संग्रहालय निर्माण गर्न लागेका हौँ।’ उनका अनुसार संग्रहालयमा राखिने भनिएका केही हातहतियारसहितका महत्त्वपूर्ण पुरातात्त्विक सामग्रीहरू गोर्खाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा–लिम्बूवानबीच भएको सम्झौताको क्रममा दिएका हुन् भने केही भोटेगढीमा भोटे सेना (तत्कालीन सुख्खिम, हालको सिक्किम सरकारका सेना)सँग भएको युद्धको क्रममा खोसिएका हतियार हुन्।
उनले दरबार क्षेत्रमा निर्माण गरिने भौतिक पूर्वाधार र पुरातात्त्विक सम्पदाहरूको जिर्णोद्धारले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई आकर्षण गर्ने विश्वास व्यक्त गरे। दरबार क्षेत्रको संरक्षण र भौतिक पूर्वाधारहरूको निर्माणमा सरकारको निकायदेखि विभिन्न संघसंस्थाहरूले ढिलै भए पनि क्रियाशीलता बढाउँदा पुरातात्त्विक सम्पदाको  संरक्षण हुने स्थानीयवासी बताउँछन्।

यस्तो छ राजा हिलिहाङको इतिहास

राजा हिलिहाङ योङहाङ तत्कालीन लिम्बूवानका १७ थुममध्येको एउटा थुम, याङ्वरकको हस्तपुर (यक) गढीका राजा हुन्। वि. सं. १७८३ मा जन्मिएका उनले १८१४ देखि १८४२ सालसम्म २८ वर्ष शासन गरेको इतिहासविद् बताउँछन्।

उनी १८औँ पुस्ताका राजा हुन्। गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले ससाना राज्यमाथि आक्रमण गर्दै पूर्वी क्षेत्रको छुट्टै राज्य लिम्बूवानमा प्रवेश गर्दा याङ्वरक थुमको हस्तपुरगढीका राजा हिलिहाङसँग १७ पटकसम्म युद्ध भए पनि दुवैतर्फबाट हारजीत नभएपछि लिम्बूवानलाई स्वतः अधिकार दिने गरी गोरखा–लिम्बूवानबीच सम्झौता भएको इतिहासविद् डा. नारायण संग्रौला बताउँछन्।
उनका अनुसार हिलिहाङ योङहाङ र उनका सन्ततिले अविच्छिन्न रूपमा हस्तपुर याङ्वरक (यक)मा शासन संचालन गर्न पाउने, शाहवंशीय राजालाई दाजु र लिम्बूवानका राजालाई भाइ मान्ने, केन्द्रीय सरकार गोरखालाई मान्ने, हस्तपुर (याङ्वरक) यकमा तैनाथ सैनिक (तिलिंगा)हरूलाई लाग्ने सम्पूर्ण खर्च राजा हिलिहाङ आफैँले स्वधिकार प्रयोग गर्न पाउने र सम्भावित सबैतिरका आक्रमणलाई दुवै पक्ष मिली परास्त गर्ने सहमति भएको थियो।

यसले गर्दा अझै पनि लिम्बू समुदायले गोरखा राज्यसँग हारेका होइनौँ भन्ने गरेका छन्। यद्यपि, राजा हिलिहाङले गोरखा सैनिकसँग लड्न उनले भोटे सैनिकको सहयोग लिएको पाइन्छ।
हाल दरबार नजिकै भोटे सैनिकहरूको गण बसेको डाँडालाई अहिले पनि भोटेगढी भनेर चिनिन्छ। हिलिहाङकी फुपू थुङ्वा मुक्मा योङहाङको सिक्किमका तेस्रो राजकुमार नामग्यालसँग विवाह पनि भएकाले दुई राज्यबीच सम्बन्ध नजिक थियो भन्ने दाबी अन्वेषक हर्कबहादुर योङहाङको छ।

तर वि. सं. १८३१ पछि हिलिहाङ गोरखा सरकारसँग आन्तरिक रूपमा मिलेको भनेर सिक्किम सरकारले शंकाको दृष्टिले हेरेको र वि. सं. १८४२ मा फुपूको घर सिक्किम जाँदा उनको हत्या भएको बताइन्छ। सिक्किम दरबारस्थित गुम्बामा हिलिहाङको टाउको अझैसम्म राखिएको छ भन्ने चर्चा लिम्बू समुदायमा छ।

ज‌ङ्ग तामाङ / थाह खबर






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

रोमानियामा सोनाम ल्होछार तथा बृहत् साँस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य र भब्य रुपले सम्पन्न

रोमानियामा सोनाम ल्होछार तथा बृहत् साँस्कृतिक कार्यक्रम सभ्य र भब्य रुपले सम्पन्न

"प्रावास मा आफनो भाषा , धर्म कला र संस्कृति को जगेर्न गर्नै " भन्ने मुल नारालाई आत्मसात गर्दै सन् ०१।०१।२०२३ का... बाँकी यता

Phursang Lama / February 18, 2024

५५ वर्षपछि दुई देशबीच श्रम समझदारी कायम

५५ वर्षपछि दुई देशबीच श्रम समझदारी कायम

  रोमानिया । नेपालीहरुको आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको युरोपेली मुलुक रोमनियासँग नेपालले द्विपक्षीय श्रम... बाँकी यता

Phursang Lama / October 7, 2023

 Photo Gallery

  • अमेरिकास्थित दुई तामाङ संस्थाबिच एकता हुने

  • नेपाल तामाङ घेदुङको कोन्ज्योसोम घोषणा पत्र २०७४ सार्वजनिक

  • फोनिजको अध्यक्षमा डण्ड गुरुङ निर्विरोध निर्वाचित

  • अभिनेत्री पूर्णिमा लामा तामाड – म रुन्चे कहाँ हो र ?’

  • चर्चित मोडल स्मिताका सात कामुक फोटो सार्वजनिक(फोटोफिचर)

  • लुम्बिनीमा अन्तर्राष्ट्रिय बौद्ध सम्मेलन गर्ने तयारी

  • नेपाल तामाङ घेदुङको राष्ट्रिय बिधान-सभा चैत २३ र २४ गते

  • पहिचानको मुद्दा कहाँ पुगेर अत्कियो ?

  • यस्तो छ – नमस्कार गर्नुको कारण र महत्व

  • स्वयम्भुमा १३ पटक परिक्रमा र सरसफाई कार्यक्रम सम्पन्न (फोटो सहित)

  • महिलाले ध्यान दिने पुरुषका ७ चिज

  • प्रधानमन्त्री प्रचण्डले तामाङ संस्कृति भवन बनाउन सहयोग गर्ने घोषण,कुलमान घिसिङको प्रशंसा

  • राष्ट्रिय सोनाम ल्होछारको अवसरमा तामाङ ह्वाइखा (कविता ) प्रतियोगिता हुने

  • तमु ल्होसार के हो र कसरी मनाईन्छ ?

  •  Music videos

  • नेपालले गर्यो नयाँ नक्सा सार्वजनिक

  • भारतले जबरजस्ती हटाउन लगायो नेपाल भारत सम्बन्धि बीबीसीको डकुमेण्टी

  • तामयिक लिपी र सम्भोटा लिपीमा फरक के छ ? लेख्ने तरिका सहित

  • ‘तिम्रो घरको वरिपरि’ युट्युब ट्रेन्डिङ नम्बर १ मा (भिडियो)

  • मिस तामाङ २०१८ का सहभागीहरु तामाङ भुषभुषा र डम्फुको साथमा तामाङ भाषाको गीत गाउदै

  • तीनकुनेमा आयोजित सोनाम ल्होछार कार्यक्रममा सुरक्षाकर्मीले हस्तक्षेप किन गर्यो ? भिडियो हेर्नुहोस् …

  • मिस तामाङ प्रतियोगिता २०१८ को भाग -१ , मन पर्नेलाई भोट हाली जिताऊ (भिडियो)

  • तामाङ सेलो ‘ल्होछार पर्वमा …. सुनिता पाख्रिन तामाङ

  • बालवालिका केन्द्र खोलेर बाल ब्यापार गर्ने प्रशासनको नियन्त्रणमा (जनतासंग सिधा कुरा)

  • बिज्ञापनका लागि:
     [email protected]
    लेख, रचना र समाचारका लागि:
     [email protected]
    सामाजिक संजाल तर्फ:
    सर्वाधिकार © 2012 - 2024: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution