हेडलाईन

भोजपुर सेवा समाज इजरायलको छैठौ साधारणसभाबाट अध्यक्षमा सुमिन पाख्रिन तामाङ चयन         इजरायलमा २८ औ विश्व आदिवासी दिवस भव्यताको साथ मनाउने         इजरायलमा हरितालिका तिज मेघा महोत्सव २०७९ सांस्कृतिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल मगर संघ शाखा इजरायलको अध्यक्षमा सुर्य बहादुर राना मगर चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको अध्यक्षतामा ज्योती शर्मा चयन         इजरायलमा मङ्गोलियन हार्ट ब्याण्ड सहित लाइभ कन्सर्ट हुदै         ह्योल्मो समाज इजरायलको १६ औं बार्षिकोत्सव तथा नवौं साधारण सभा हुदै         इजरायलमा गठबन्धन सरकार ढल्यो, लापिड कामचलाउ प्रधानमन्त्री बन्ने         नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ इजरायलको अध्यक्षमा नानीमाया योन्जन तामाङ चयन         मातृभाषाको विकल्पमा ऐच्छिक विषय गणित, कम्प्युटर राखिएकोमा हटाउन माग         राष्ट्रिय नेवा: खल: इजरायलको अध्यक्षमा राजकुमारी श्रेष्ठ चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको दोश्रो अधिबेशन हुदै         इजरायलमा सिसेक्पा तङनाम ५०८२ सांगीतिक धमका कार्यक्रम हुदै         किराँत राई यायोख्खा इजरायलको अध्यक्षमा दिप कुमार थुलुङ् राई चयन         नेपाली समाज इजरायलको ऐतिहासिक तेस्रो स्थापना दिवस मनाउदै        

नखुलेको रहस्य र नवराजको राजनीति

राजेश खनाल

मीनपचासको छुट्टीले उनको जीवनयात्रालाई फरक्कै मोड्यो, ‘यू–टर्न’मा । उनी अर्थात् पुराना राजनीतिज्ञ नवराज सुवेदी ।
विक्रम सम्वत् २०१९ सालको मीनपचासको छुट्टीमा काठमाडौंको कठ्याङ्ग्रिदो हिउँद छल्न मावल गाउँ सिन्धुलीको ग्वालटार पुगेका थिए उनी । रामेछाप मूल घर भएका नवराजको बाल्यकाल मावलमा नै बितेकोले उनको छुट्टीको समय पनि अधिकांशतः मावलमा नै बित्थ्यो । त्यसैले विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय उनी कलेजले हिउँदमा मीनपचासको बिदा दिएपछि मामाघरतिर लागे ।

उनी त्यसबेला विश्वविद्यालयका विद्यार्थी थिए र विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय पनि । काठमाडौं आएर बडो दुःख र मिहिनेतका साथ आफ्नो पढाइ अगाडि बढाउँदै थिए ।

गत साता चाबेल कुमारीगालस्थित निवासमा कुरा गर्दै नवराज सुवेदीले भने, “म त्रिचन्द्र कलेजमा अध्ययन गर्दा नै विद्यार्थी राजनीतिमा संलग्न भएँ । त्रिपुरेश्वरस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्न गएपछि भने त्यहाँ विद्यार्थी युनियन खडा गर्यौं । युनियनको पहिलो अध्यक्ष म भएँ । दमननाथ ढुंगाना उपाध्यक्ष भए । त्यसबेला राजा महेन्द्रले सत्ता हातमा लिइसकेका थिए । हामी विद्यार्थीहरु भने त्यसको विरोधमा थियौं ।”

यसरी राजा महेन्द्रको शासन सत्ताको विरोधमा लागेका नवराज काठमाडौंबाट जाडो छल्न मावल पुगेका थिए । पुस माघको ठिहीबाट जोगिन सिन्धुली पुगेका सुवेदीलाई उनका मावलका हजुरबुबाले जिल्लामा निर्वाचनको डोर आएको प्रसंग सुनाए । अनि भोलिपल्ट चुनावमा भाग लिन हौस्याए । नाति विद्यार्थी राजनीतिमा लागेको थाहा पाएरै होला, हजुरबुबाले नातिलाई उनकोे भविष्य बनाउने बाटो देखाए । तर सुवेदीले हजुरबुबाको कुरा काट्दै हुन्न भनिदिए ।

सुवेदीले हजुरबुबासँग भएको कुराकानी यसरी सम्झिए, “मैले राजाले निरंकुशता लाद्न ल्याएको यो व्यवस्थामा चुनाव लड्दिँन भनेर हजुरबालाई स्पष्ट भनिदिएँ । तर हजुरबा मान्दै मान्नुभएन । तैंले चुनाव नलड्ने हो भने म अनसन बस्छु भन्नुभयो । दिउँसोसम्म उहाँले केही खानुभएन । त्यसपछि कान्छो मामाले छुट्टीमा यहाँ केही दिन बसिहाल्छौ, बुवाको कुरा मान र चुनावमा भाग लेऊ । काठमाडौं गएपछि कुरै सिद्धिन्छ भनेर सम्झाउनु भयो । मामाको कुरो ठिक लाग्यो मलाई, त्यसपछि हुन्छ भनिदिएँ । यसरी म चुनावमा भाग लिएर सिन्धुलीको ग्वाल्टारबाट जिल्ला सभासद चुनिएँ ।”

हजुरबुबाको चित्त बुझाउन जिल्ला सभासद भएका नवराज काठमाडौं पुगेपछि फुत्किने दाउमा थिए सायद । तर उनी ग्वाल्टारमै बडाहाकिमको फन्दामा परे । निर्वाचनको एक दुई दिनभित्रै उनलाई खोज्दै केही पुलिस रामेछापबाट ग्वाल्टार आए । तिनले नवराज सुवेदीलाई रामेछापका बडाहाकिम धर्मबहादुर पहाडीले बोलाएको बताए । बडाहाकिमको जगजगी हुने त्यो समयमा उनैले बोलाउँदा लौ अब थुन्न पो लागे कि क्या हो भन्ने पर्यो उनको मनमा । त्यै पनि जानु त पर्यो नै । त्यसैले भोलिपल्टै कान्छो मामालाई साथ लिएर उनी पुलिसहरुसितै रामेछाप लागे ।

ओठमा हाँसो छर्दै सुवेदी नोस्टाल्जिक भए, “बडाहाकिम पहाडी आधा, नेपाली आधा र हिन्दी मिसाएर बोल्थे । उनले मलाई भेट्नासाथ रामेछापका मान्छे सिन्धुली से चुनाव लडेगा भनेर उफ्रिए । मैले के भो त बडाहाकिम साब, मैले के गल्ती गरँे र ? भनेर सोधेँ । उनले गल्ती त हो भन्दै फेरि थर्काए । अनि मैले त्यसो भए म चुनावै लड्दिन भन्दिएँ ।”

सुवेदीको कुरा सुनेर उनी झनै कुर्लिए । यो त झनै बदमासी कुरा भयो भन्दै थर्र्काए । त्यसपछि बडाहाकिम पहाडीले उनलाई चुनाव त लड्ने, तर रामेछापबाटै लड्नुपर्ने उर्दी जारी गरे । रामेछाप घर भए पनि रामेछापका मानिसलाई नचिनेकाले उनले आफूलाई कसले भोट दिन्छ र ? भन्ने प्रश्न राखे बडाहाकिमका अगिल्तिर ।

यसरी लड्ने र नलड्ने विषयलाई लिएर बडाहाकिम पहाडी र नवराज सुवेदीबीचमा जुहारी नै चल्यो । त्यो रात सुवेदी रामेछापबाट भाग्न पनि खोजे । तर पुलिसले भाग्न दिएनन् । उनीमाथि पुलिसको पहरा नै लाग्यो । त्यसपछि त उनले चुनाव नलडी सुखै पाएनन् ।

यसरी सुवेदी भँगेरी गाउँबाट रामेछापको जिल्ला सभासद भए । तल गाउँमा कसले राजीनामा गर्यो, कसरी गर्यो । उनले केही थाहा पाएनन् । उनले उम्मेदवारी दर्तामात्रै गरे । र, जिल्ला सभासद भए । उनी भन्छन्, “जिल्ला सभासद भएको भोलिपल्ट बेलुका बडाहाकिमले खाना खान बोलाए, गएँ । त्यहाँ त उनले मलाई जिल्ला पञ्चायतको सभापतिमा लड्न पो भने ।”

यतिबेला पनि नवराज सुवेदीले बडाहाकिमलाई आफूले नलड्ने बताए । आफूलाई कसैले नचिन्ने भएकोले जिल्ला सभापति लड्न नसक्ने उनको तर्क थियो । तर उनको तर्क बडाहाकिमका अगाडि फेल खायो । उनले सभापतिमा उम्मेदवारी दिए । जिते पनि ।

सुवेदी भन्छन्, “मैले जबर्जस्ती जिल्ला सभापतिमा नोमिनेसन हालेको थिएँ । वाम्तीका ठालु टेकबहादुर महिनौं अघिदेखि जिल्ला सभापतिका लागि भिडेर लागेका थिए । उनी आफ्नो तयारी गरेर बसेका थिए । भोटर पनि उनैसित थिए । भोट काउन्ट हुँदा मेरो भोट बढी आयो । उनको त कुल सात भोट मात्रै आएछ । म आफैं पनि चकित थिएँ ।”

त्यसैबेला राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्यको लागि जनकपुरमा निर्वाचन हुँदैथियो । थर्काएरै जिल्ला सभापति बनाएका नवराजलाई बडाहाकिमले जनकपुर पनि ल्याए । त्यहीँ उनी निर्विरोध माननीय भए । अरु जिल्लाहरुबाट भने डा. तुलसी गिरी, भोजराज घिमिरे, श्रीकृष्ण मिश्रलगायत व्यक्ति माननीयमा विजयी भएका थिए ।

यसरी विद्यार्थी राजनीति गर्दै पञ्चायतका विरुद्धमा सक्रिय सुवेदीलाई बडाहाकिमले पञ्चायती राजनीतिको उपल्लो पद माननीयसम्म बनाए । तर बडाहाकिमले उनलाई त्यहाँसम्म किन पुर्याए ? यो रहस्य आजसम्म जस्ताको त्यस्तै छ । त्यो निर्णय बडाहाकिमले स्वविवेकले लिएका थिए वा अन्त कतैबाट निर्देशित थियो ? यो रहस्यबाट आज उनी ८० वर्षको हुँदासम्म पनि पर्दा उठेको छैन ।

यो रहस्यबारे चर्चा गर्दै सुवेदी भन्छन्, “कतै दरबारबाटै यसलाई जसरी पनि राष्ट्रिय पञ्चायतमा लिएर आइज भनिएको हुनुपर्छ बडाहाकिमलाई । नभए किन गर्थे र ?”

बडाहाकिमले यसरी सहयोग गर्ने अर्को कारण पनि हुनसक्ने उनको अनुमान छ । त्यो के भने बडाहाकिम पहाडीले सुवेदीका पिताजीलाई गुरु मान्थे । र, हुनसक्छ गुरुदक्षिणा दिनलाई गुरुपुत्रलाई माननीय बनाइएको होस् । तर उनको यो तर्कमा खासै दम देखिँदैन । यी अनुमानमात्रै हुन् । तथापि, २०१९ सालको यो रहस्यात्मक नाटकीय प्रसंगबाट आजपर्यन्त पर्दा खुलेको छैन ।

त्यसउप्रान्त उनले विद्यार्थी राजनीति त्यागे र राजनीतिको मूलप्रवाहमा समाहित भए । त्यसपछि उनी राष्ट्रिय पञ्चायतको उपाध्यक्षका लागि खडा भए । तर २ भोटले बासुदेव ढुंगाना अगाडि बढे ।

माननीय भइसकेपछि उनको सम्पर्क दरबारसित पनि बढ्दै गयो । यता कहिले डा. तुलसी गिरीले, कहिले विश्वबन्धु थापाले त कहिले सूर्यबहादुर थापाले उनलाई विभिन्न पदमा वहाल गर्दैगए । अन्ततः २०२४ सालमा आएर उनलाई सूर्यबहादुर थापाले अर्थ सहायकमन्त्रीको जिम्मेवारी सुम्पिए । त्यसपछि सुवेदी गृह राज्यमन्त्री, उद्योग वाणिज्यमन्त्री हुँदै लामो समयसम्म पावरमा रहे ।

रामेछापका बडाहाकिम पहाडीले नवराज सुवेदीलाई माथि उचाल्न प्रेसर नगरेको भए के हुन्थ्यो होला ? यो प्रश्न उठ्नु अस्वाभाविक होइन । सुवेदीसँग यो कुरो उठाउँदा भन्छन्, “म कांगे्रस हुन्थें वा बामपन्थी हुन्थें, भन्न सक्दिन । हुनसक्छ राजनीतिमा नगएको भए शिक्षक भएर  विद्यार्थीहरुलाई विद्या दान गरिरहेको हुन्थेँ कि ।”

करिब तीन दशक राजनीतिको नशामा लिप्त रहेका सुवेदीको लक्ष्य भने डाक्टर बन्ने थियो । तर हिसाब कमजोर भएकाले उनले त्यो मार्ग त्यागेका थिए । तर यो उमेरसम्म पनि उनले राजनीति त्यागेका छैनन् । दल छोडेका छैनन् । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी प्रजातान्त्रिकमा उनको आवद्धता छँदैछ ।

आजको राजनीति गुट उपगुट केन्द्रीत छ । झन् अहिले राजनीतिमा गठबन्धन हावी भइरहेको छ । नवराज सुवेदीका अनुसार पञ्चायती व्यवस्थाभित्र पनि यस्ता गुटहरु थिए । जसमा एउटा उदार खेमा र अर्को अनुदार खेमा थियो । उदार खेमाको नेतृत्व सूर्यबहादुर थापाले गर्दैआएका थिए भने अनुदार खेमाको नेतृत्व डा. तुलसी गिरीको हातमा थियो । नवराज सुवेदीलाई डा. गिरीले मनपराए पनि उनी थापाको उदार खेमामा संलग्न थिए ।

उनी भन्छन्, “हामी पञ्चायतलाई अलि खुकुलो र फराकिलो दायराबाट लैजाउँ भन्थ्यौं । तर डा. गिरीहरु मान्थेनन् । उनीहरु पञ्चायतमा खुकुलोपना आयो भने पञ्चायत नै रहँदैन भन्थे ।”
तत्कालिन अवस्थामा इतर पक्षसँग आफ्नो सौहाद्र्र सम्वन्ध रहेको सुवेदीको भनाइ छ । २०२२ सालमा युवक संगठनको अध्यक्षमा चुनाव लड्दा उनका विरुद्ध डा. गिरीको समूहले गोर्खाका चन्द्रसिंह घलेलाई उठाएका थिए । त्यसबेला सुवेदीलाई कांग्रेस, कम्युनिष्टमा आवद्ध केही साथीहरुले सहयोग पनि गरेका थिए । त्यसैबेला उनले पहिलो पटक पञ्चायतको खिलाफमा प्रजातान्त्रिक रुपबाट यो व्यवस्था अघि बढ्नुपर्छ, व्यवस्था कठोर भएर गयो भन्ने भावना समेटिएको पर्चा निकालेका थिए । त्यसैले पनि उनलाई इतर पक्षबाट सहयोग पुगेको थियो ।

तर जिते चन्द्रसिंहले । सुवेदी भन्छन्, “त्यसबेला चन्द्रसिंहलाई जिताउनका लागि मन्त्री पदमा रहेका खड्गबहादुरले पचहत्तरै जिल्लाका भूमिसुधार अधिकारीहरुलाई बोलाएर मलाई हराउने वातावरण बनाएका थिए ।”

पञ्चायतकालिन समयमा त्यस किसिमको पर्चा निस्कनु कठिन काम थियो । त्यसमाथि हार्डलाइनरहरुले हराएपछि सुवेदीले माननीयबाट राजीनामा दिने मनस्थिति बनाए । दरबारमा समय समयमा विभिन्न अञ्चलका प्रतिनिधिहरुले भेट्ने चलन थियो राजालाई । यस्तै एउटा मौकामा उनले राजा महेन्द्रलाई आफूले माननीयबाट राजीनामा दिनै यहाँ आएको बताए ।

सुवेदीले सुनाए, “मलाई राजीनामा दिएपछि राजाले किन राजीनामा दिने भनेर सोधे । मैले पनि भनें, चन्द्रसिंह घले जस्ता, खड्गबहादुर सिंह जस्ता मानिस सरकारलाई चाहिने रहेछ । हामी दुई अक्षर पढेका मानिसको त के काम भयो र ? त्यसकारण सरकार म पञ्चायत छाड्छु ।  माननीयबाट पनि राजीनामा दिन्छु । बरु म बाहिरैबाट सरकारको सेवा गर्छु । यति भनेपछि राजाले एकछिन मलाई हेरिरहे । डा. गिरीलाई पनि हेरे । अनि राजाले भने– हैन नवराज, तिमीमाथि अन्याय भएछ । अन्याय गर्नेले दण्ड पाउँछ । अन्याय हुनेले निसाफ पाउँछ । अहिले चुप लागेर बस भने । मेरो राजीनामा पत्र च्यातिदिए । त्यसको दस दिनभित्रमा खड्गबहादुर मन्त्रीबाट खुस्किए ।”

अर्थात् त्यसबेला पनि सत्ताका लागि पदका लागि भयानक चलखेल हुने गरेको उनको भनाइ थियो । सुवेदीका अनुसार दरबारमा राजामात्रै नभएर त्यहाँ धेरै फ्याक्टरले काम गरिरहेको हुन्थ्यो । सचिवहरुले पनि बढ्ता खेल्ने गरेको उनको भनाइ छ । उनी भन्छन्, “त्यसो त महेन्द्रको टाइममा सचिव र एडीसीहरुको त्यति जोड चलेन । तर राजा विरेन्द्रको पालामा त सचिव र एडीसीहरुले नै पनि बिगारे । वीरेन्द्रको पालामा राजपरिवारका सदस्यहरुको पनि चलखेल बढी नै थियो ।”

अर्को एक प्रसंगमा सुवेदीले भने, “बीपी र महेन्द्र मिलेको भए आज यो मुलुक धेरै माथि पुग्थ्यो । यिनीहरुको किन बेमेल भयो आश्चर्य लाग्छ ! पावरकै खेला होला यो पनि ! मलाई सम्झना छ, एक पटक राजा महेन्द्रले हामी हङकङमा हुँदा भनेका थिए– वीपी जस्तो योग्य र लायकको प्रधानमन्त्री मैले यो जीवनमा अर्को पाउँदिन । यो २०२७ सालको कुरा हो । त्यति सम्मान थियो वीपीप्रति राजा महेन्द्रको ।”

आजको राजनीति र चलखेललाई सुवेदी डर्टी गेम भन्छन् । एकदमै फोहोरी खेल । यतिबेला उनको मुखमुद्रामा अघिको हाँसो थिएन । गम्भीर देखिए उनी । उनी भन्छन्, “बहुदलीय प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र भनेको यस्तै हुन्छ र ! कि हामीले नजानेको हो ? अहिले त हेर्नुस्, पदका लागि जे पनि गर्ने गराउने अवस्था सिर्जना भइरहेको छ । के यही हो लोकतन्त्र, गणतन्त्र ? उहिले राजाले लुट्यो भन्थे । अहिले त कति राजा कति राजा ।”

आजको व्यक्तिवादी र स्वार्थी प्रवृत्तिले देश र जनतालाई कुनै लाभ नहुने राजनीतिज्ञ सुवेदीको तर्क छ । उनको विचारमा अब मुलुक बनाउने भनेको युवाहरुले हो ।

सुवेदीले दरबारको अर्को एउटा सन्दर्भ सम्झि, “कहिलेकाहीँ दरबारले पनि काममा हस्तक्षेप गथ्र्यो, वीरेन्द्रको पालामा । सचिवहरुले पनि खेल्थे । पावरमा हुनेहरुले पनि अनेक ढंगबाट खेल्ने प्रयास गर्थे । त्यतिबेला हामीलाई लाग्थ्यो, बहुदल नै आए पनि हुन्थ्यो । कम्तीमा आनन्दले बस्न त पाइन्छ । बहुदल आयो पनि । तर बहुदल आएपछि नेपाली हुँ भन्न पाइने हो कि होइन भन्ने अवस्था छ आज । यसरी पनि सोच्नुपर्ने भएको छ । यिनै आर्थिक समृद्धिको कुरा गर्छन् । आखिर यिनै बितेको पच्चीस वर्षदेखि सत्तामा छन् । कांग्रेस, एमाले र माओवादीले त राज्य गरेकै हुन् । खै त समृद्धि ?”

उनी राप्रपाप्रति पनि असन्तुष्ट छन् । भन्छन्, “राप्रपा पनि यस किसिमको चलखेलमा छ । ती पनि देश बनाउने भन्दै सरकारमा जाने गरेका छन् । हाम्रा पार्टीका नेताहरुमा पनि एमाले, कांग्रेस र माओवादीले मात्रै किन कमाउने, हामीले पनि कमाउँ न भन्ने भावना छ होला । उनीहरु पनि काम गर्न गएका होइनन् । यसरी कहिले पनि देश बन्दैन ।”






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2022: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution