हेडलाईन

भोजपुर सेवा समाज इजरायलको छैठौ साधारणसभाबाट अध्यक्षमा सुमिन पाख्रिन तामाङ चयन         इजरायलमा २८ औ विश्व आदिवासी दिवस भव्यताको साथ मनाउने         इजरायलमा हरितालिका तिज मेघा महोत्सव २०७९ सांस्कृतिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल मगर संघ शाखा इजरायलको अध्यक्षमा सुर्य बहादुर राना मगर चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको अध्यक्षतामा ज्योती शर्मा चयन         इजरायलमा मङ्गोलियन हार्ट ब्याण्ड सहित लाइभ कन्सर्ट हुदै         ह्योल्मो समाज इजरायलको १६ औं बार्षिकोत्सव तथा नवौं साधारण सभा हुदै         इजरायलमा गठबन्धन सरकार ढल्यो, लापिड कामचलाउ प्रधानमन्त्री बन्ने         नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ इजरायलको अध्यक्षमा नानीमाया योन्जन तामाङ चयन         मातृभाषाको विकल्पमा ऐच्छिक विषय गणित, कम्प्युटर राखिएकोमा हटाउन माग         राष्ट्रिय नेवा: खल: इजरायलको अध्यक्षमा राजकुमारी श्रेष्ठ चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको दोश्रो अधिबेशन हुदै         इजरायलमा सिसेक्पा तङनाम ५०८२ सांगीतिक धमका कार्यक्रम हुदै         किराँत राई यायोख्खा इजरायलको अध्यक्षमा दिप कुमार थुलुङ् राई चयन         नेपाली समाज इजरायलको ऐतिहासिक तेस्रो स्थापना दिवस मनाउदै        

राज्यको असमान शिक्षा नीतिले जातिभेद र वर्गभेद उत्पन्न भइरहेको छ – सत्यमोहन जोशी

satyamohana

पुस १४, २०७३- त्रिभुवन विश्वविद्यालयद्वारा आयोजित आजको यो भव्य बयालिसौं दीक्षान्त समारोहमा उपस्थित भई प्रमुख अतिथिको हैसियतले दीक्षन्त मन्तव्य दिने सुअवसर प्रदान गर्नुभएकोमा सर्वप्रथम म त्रिभुवन विश्वविद्यालय परिवारप्रति हार्दिक कृतज्ञता ज्ञापन गर्दछु । प्राज्ञहरुको यो विशिष्ट सभामा मलाई प्रमुख अतिथि बनाइनुलाई मैले नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृति तथा ज्ञान–विज्ञानप्रतिको उचित सम्मान हो भन्ने ठनेको छु ।

विश्वविद्यालयको अध्ययनको समाप्तिपछि आआफ्ना विषयमा सफलतापूर्वक दीक्षित भई बाहिर कार्यक्षेत्रमा प्रवेश गर्न लाग्नुभएका यस दीक्षान्त सभामा एकीकृत हुनुभएका सकल छात्र–छात्राहरुलाई हार्दिक बधाई छ, मंगलमय शुभकामना छ ।

१०४ वर्षको राणा शासनको अन्त भई २००६ सालको प्रजातन्त्रको उदयपछि ज्ञानविज्ञानको मुहान भएको त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापनाले नेपालको उच्च शिक्षाको फाँटमा उल्लेखनीय राष्ट्रिय उपलब्धिहरु हासिल गरिआएको लामो इतिहास बनिसकेको छ । आज यो विश्वविद्यालय नेपालको उर्वर भूमिमा वटवृक्षझैं झाँगिएर फैलिँदै बढिरहेको छ र यसको शीतल छहारीमा कैययन विद्यार्थीहरुले ज्ञानआर्जन गर्ने सौभागय पाइरहेका छन् । यसबाट अग्रगामी हाम्रो मुलुकको उन्नति र विकासमा ठूलो टेवा भइरहेको छ ।

वास्तवमा विश्वविद्यालयले ज्ञान–विज्ञान, प्रविधि, कला, साहित्य र संस्कृतिका अनन्त सम्भावनाहरुको खोज र विकासमा औपचारिक जानकारी र सीप प्रदान गरी मानिसको सिर्जनशील प्रतिभवानको विकासमा पनि सहयोग पुर्‍याउँछ । मानिसभित्र सिर्जनशील प्रतिभाको अनन्त सम्भावना छ । एक किसिमको ज्ञान प्राप्त गरेपछि त्यो त्यहीँ रोकियो भने अर्को किसिमको सिर्जशील प्रतिभाको विकास नहुन पनि सक्छ । त्यो प्रथम प्रतिभाशील ज्ञान प्राप्त गर्ने व्यक्ति कल्पनाशील छ भने त्यो विशेष प्रतिभावान बन्न पनि सक्छ र त्यही सिर्जनशील प्रतिभाबाट अरु नयाँ–नयाँ ज्ञानको प्रस्फुरण भइरहन्छ । अनि त्यसैको प्रयोगद्वारा मानव जातिले आफ्नो देश र शेष विश्वकै लागि पनि विकास कार्यमा योगदान गर्न सक्ने हुन्छ । त्यसो हुनाले हामीले प्रदान गर्ने शिक्षा सामान्य पाठ्यक्रममा मात्र सीमित रहने किसिमको हुनुहुन्न । हाम्रो पाठ्यक्रम वास्तवमा यस्तो हुनुपर्दछ कि त्यो पढेर विद्यार्थीहरु सिर्जनशील प्रतिभावान बन्न प्रेरित होऊन् । वास्तवमा प्रचुर ज्ञान भएका गुरुहरु पनि पढ्ने विद्यार्थीहरुको स्तरमा आर्लेर ज्ञात विषयबाट अज्ञात विषयको ज्ञानतिर पनि विस्तारैविस्तारै लैजान सक्ने हुनुपर्दछ । यसो भएमा भविष्यमा नवज्ञान प्राप्त विद्यार्थीहरु अर्को नयाँ ज्ञानको कल्पना गर्नमा पनि समक्ष हुने छन् ।

प्रचीन समयको गुरुकुल पद्धतिमा गुरु चेलाको प्रत्यक्ष सम्बन्ध हुने गर्दथ्यो । त्यहाँ अध्ययनको निरन्तर आन्तरिक निरीक्षण हुन्थ्यो र परस्पर सहयोगबाट अधययनलाई सबल बनाइन्थ्यो, अनि विद्याको परीक्षण त्यसको जीवनमा प्रत्यक्ष प्रयोगबाट गरिन्थ्यो । तर आजभोलिको शिक्षा पद्धतिमा गुरु–चेलाको प्रत्यक्ष सम्बन्ध र प्रगाढता सधैं सम्भव हुँदैन र विद्युतीय माध्यमबाट पनि अध्ययन–अध्ययापन गराइन्छ ।

आजभोलिको परीक्षा प्रणाली पनि अप्रत्यक्ष र प्रतिस्पर्धात्मक खालको छ । यसले गर्दा नयाँ कुराको खोजी गर्ने र नयाँ ज्ञान प्राप्त गर्ने सिर्जनशील प्रतिभावान् विद्यार्थी पछाडि पनि पर्न सक्छ । त्यस्तो हुनाले अप्रत्यक्ष र प्रतिस्पर्धा बढाउने खालको शिक्षा पद्धतिलाई विस्तारै विस्तारै बदलेर विद्यार्थीहरुले आन्तरिक परीक्षण पद्धतिलाई स्थान दिने कुरो विचारणीय भएको छ । वास्तवमा अद्यावधिक नगरिकन कुनै पनि ज्ञान जीवनमा प्रयोग हुन सक्तैन । ज्ञान भनेको कुरो बुद्धिलिवासका निम्ति मात्र होइन, जीवनमा प्रयोग गर्नका निम्ति पनि हो ।

आज हाम्रो मुलुक गाण्तन्त्र प्राप्तिको युगमा छ । मुलुकले गरेको प्रगतिमा शैक्षिक प्रगति अग्रस्थानमा छ । देशमा झन्डै दर्जन संख्यामा विश्वविद्यालयहरु स्थापना भइसकेका छन् । तैपनि शिक्षाको समान वितरण भने हुन सकेको देखा पर्दैन । चुलीचुलीमा परेका शिक्षाका झुल्काहरु देशका कुनाकाप्चासम्म झर्न सकेका छैनन् । नेपालमा धनी वर्ग र गरिब वर्गका बीचमा सहर र गाउँका बीचमा कति दूर छ भनेर हेर्ने हो भने शिक्षाको पहुँचलाई केलाएर हेरे पुग्छ । सहरिया क्षेत्रका सार्वजनिक शिक्षण संस्थाको अवस्था केही सन्तोषजनक देखिए पनि गाउँ देहातका त्यस्ता शिक्षण संस्थाको अवस्था त्यतिको सन्तोषजनक देखा पर्दैन ।

शिक्षाको घाम सर्वत्र लाग्नुपर्छ भन्ने नारालाई झारा टार्नका निम्ति मात्र शिक्षण संस्था खोलिनु हुँदैन । यहाँ धनी वर्गले आफ्ना सन्तानलाई धेरै लगानी गरेर पढाइरहेका छन् र उत्तम शिक्षा प्राप्त गराएका छन् भने त्यस लगानी गर्नुलाई अनुचित भन्न सकिंदैन तर गरिब वर्गका छोराछोरीले पनि उत्तम शिक्षा प्रप्त गर्ने व्यवस्था हुनुपर्दछ । आज विश्वविद्यालयमा पनि तिनै धनी वर्गका अधिकांश सन्तानले प्रवेश पाउँछन् र गरिब वर्गका भने प्रतिभाशाली सन्तानले पनि अर्थाभावले गर्दा प्रवेश पाउन सकिरहेका छैनन् । यसरी भरभराउँदा फूलहरु पनि विस्तारै ओइलिरहेको जस्तो बनिरहेका छन् । आज शिक्षामा राज्य र व्यक्तिले गरिरहेको लगानी पनि यहाँबाट पलयान हुन उत्तम जनशक्तिले गर्दा त्यसै खेर गइरहेछ । नेपालका विश्वविद्यालयहरुको अध्ययन–अध्यापनको स्तर सन्तोषजनक रहेपनि अझ उत्तम शिक्षा र सीप आर्जन गरेर देश विकासका निम्ति फर्कने प्रतिभाहरुलाई देशभित्रै आकर्षित गर्ने हाम्रो प्रयत्न हुनुपर्दछ ।

शिक्षा आर्जनका निम्ति सम्पूर्ण नेपाली समान हकदार हुँदाहुँदै पनि केही वर्ग र केही क्षेत्रमा शिक्षाको समान वितरण हुन सकेको छैन । राज्यको यही असमान नीतिले गर्दा आज जातिभेद र वर्गभेद उत्पन्न भइरहेको छ । शैक्षिक उन्नति र आर्थिक उन्नति नै आजको पहिलो आवश्यकता हो । यस्तो आवश्यकता पूरा भए भिन्न जात र वर्गका महिला र पुरुष पनि राम्ररी सहजीवन बिताउन सक्दछन् । खालि नाराले मात्र जातीय विषमता हट्दैन । शान्त जीवन बिताउन आर्थिक र शैक्षिक रुपले सम्पन्न हुनै पर्दछ । आज भौतिक प्रतिस्पर्धात्मक जीवन पद्धतिले गर्दा शिक्षा सही रुपले ज्ञानलाई अघि बढाउने र देशको सर्वाङ्गीण विकासका निम्ति प्रयोग हुने किसिमको भइरहेको छैन । यतातिर विश्वविद्यालय र हामी सबैको ध्यान जानु अत्यन्त आवश्यक छ ।

आज हामी भूमण्डलीकरणको युगमा छौं । आज हामीले आफ्नो अस्तित्वमा अडिग रहनुपर्छ र विश्वका राष्ट्रहरुसँग सहअस्तित्वका निम्ति परिचालित पनि हुनुपर्छ– यो हिमाल आफ्नै आधारमा अचल रहेजस्तै र यसबाट नदीहरु अविरल बगे जस्तै । आज विद्युतीय सञ्चार माध्यम र निर्वाध यातायातले गर्दा विश्वका राष्ट्रहरुका शतद्वारा सबैतिर खुलेका छन् । ती शतद्वारबाट प्रवाहित उन्नत राष्ट्रका विस्मयकारी चित्रविचित्र छायाछविले मात्र आछन्न बन्यौं भने हाम्रो आफ्नो स्वतन्त्र राष्ट्रको सौन्दर्य नै हराउनेछ । हामीले आफ्नो देशको विशेषतालाई उद्घाटित गर्न सक्यौं भने विश्वमा हाम्रो स्वतन्त्र छवि प्रकट हुनेछ र आजको उन्नत प्रविधिले उक्त विश्वलाई पनि केही उपहार अर्पित गर्नेछ । विश्वका जुनसुकै देश र समयका उपलब्धिहरु मानव जातिका साझा सम्पत्ति हुन् । तिनलाई खास गरी विश्वविद्यालयहरुले परस्परमा अध्ययन–अनुसन्धानद्वारा विश्वमा प्रवाहित गर्न सक्छन् ।

विश्वविद्यालयका अनुसन्धान केन्द्रहरुको मुख्य काम त आफ्नो देशका विशेषताको अध्ययन–अनुसन्धान गरी नयाँ ज्ञान प्राप्त गर्नु नै हो । त्यसैले यस्ता केन्द्रहरु साधन सम्पन्न हुनुपर्दछ । पूर्वको विशेषता भन्नु अध्ययात्मिक दृष्टि हो भने पश्चिमको विशेषता भन्नु वैज्ञानिक दृष्टि हो । हाम्रा विश्वविद्यालयहरुले पश्चिमबाट विज्ञान र प्रविधिको दोहन गर्न सक्नुपर्छ । देशको उन्नतिका निम्ति त्यही देशका प्राकृतिक साधन नै वरदान सावित हुन्छन् । हामीले यहीँका नदीनालाबाट विद्यत् उत्पादन गरेर द्रुत गतिमा देश विकास गर्न सक्दछौं । यसका निम्ति हामीले केही उन्नत प्रविधिको आयात गर्नुपर्दछ । परन्तु हामीले आफ्नै जनजीवनमा प्रयोग भइरहेका प्रविधिभित्रको ज्ञानलाई पहिल्याएर पुन:प्रविधिको विकास गरेर देशका खलाखलामा त्यसलाई अझ उन्नत मात्रामा विकसित गर्न सक्तछौं र विश्वलाई उपहार दिन पनि सक्दछौं ।

हाम्रो देश परम्परादेखि नै विविध जातिहरु मिलेर एक बनेर बसेको देश हो । नेपालीहरु जस्तोसुकै अवाभका अवस्थामा पनि हाँसीखेली गीत गाएरै हिंड्छन् । यहाँ हाम्रो संयुक्त परिवार र समाजमा एकअर्काप्रति सहयोग र सद्भाव विद्यमान छ । यस्तो अनुपम जीवनशैलीलाई लिएर हामी आफ्ना साहित्यद्वारा विश्वलाई उपहार दिन सक्दछौं । हाम्रा वेद, पुराण, बौद्धग्रन्थ, मुन्धुम आदि प्राचीन ग्रन्थ, किम्वदन्ती र जनविश्वासभित्र उत्तम दैवीगुण र उदार दृष्टि लुकेको छ । ती उत्तम मानवीय गुणहरुलाई उद्घाटित गर्न सक्यौं भने हामी विश्वमा अझ सुसंस्कृति जातिको रुपमा परिचित हुन सक्छौं । हामीले आफ्ना प्राचीन संस्कृतिभित्र केही दैवी गुणहरुलाई विश्वमा उद्घाटित गरेर दिन सक्यौं भने विश्वको चिन्तनमै एक आयाम थपिनेछ । आज विस्तारै एक विश्व संस्कृति निर्मित हुँदै गइरहेका बेला नेपालले त्यहाँ आफ्नो संस्कृतिको सौन्दर्य पनि थप्न सक्नेछ र विश्व संस्कृति सुन्दर इन्द्रेणीजस्तो बन्नेछ । बुद्धको देशमा जन्मेका हामीले आफ्ना भावनामा, च्नितनमा र कर्ममा बुद्धलाई प्रवाहित गर्न सक्नुपर्छ । हाम्रा शिक्षण–संस्थाहरु र अरु कार्यक्षेत्रहरु शान्तिक्षेत्र बन्नुपर्छ । संयुक्त राष्ट्रसंघजस्ता विश्व संस्थाको आह्वानमा अशान्त क्षेत्रमा शान्ति स्थापनाका निम्ति हामी सधैं तत्पर रहनुपर्छ । विश्वमा सर्वत्र सदा शान्ति छाइरहोस् हाम्रो यही कामना छ ।

(बरिष्ठ संस्कृतिविद् डा. जोशीले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको बयालिसौं दीक्षान्त समारोहमा गरेको सम्बोधनको अंश)






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2022: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution