हेडलाईन

भोजपुर सेवा समाज इजरायलको छैठौ साधारणसभाबाट अध्यक्षमा सुमिन पाख्रिन तामाङ चयन         इजरायलमा २८ औ विश्व आदिवासी दिवस भव्यताको साथ मनाउने         इजरायलमा हरितालिका तिज मेघा महोत्सव २०७९ सांस्कृतिक कार्यक्रम हुदै         नेपाल मगर संघ शाखा इजरायलको अध्यक्षमा सुर्य बहादुर राना मगर चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको अध्यक्षतामा ज्योती शर्मा चयन         इजरायलमा मङ्गोलियन हार्ट ब्याण्ड सहित लाइभ कन्सर्ट हुदै         ह्योल्मो समाज इजरायलको १६ औं बार्षिकोत्सव तथा नवौं साधारण सभा हुदै         इजरायलमा गठबन्धन सरकार ढल्यो, लापिड कामचलाउ प्रधानमन्त्री बन्ने         नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ इजरायलको अध्यक्षमा नानीमाया योन्जन तामाङ चयन         मातृभाषाको विकल्पमा ऐच्छिक विषय गणित, कम्प्युटर राखिएकोमा हटाउन माग         राष्ट्रिय नेवा: खल: इजरायलको अध्यक्षमा राजकुमारी श्रेष्ठ चयन         प्रवासी नेपाली मंच इजरायलको दोश्रो अधिबेशन हुदै         इजरायलमा सिसेक्पा तङनाम ५०८२ सांगीतिक धमका कार्यक्रम हुदै         किराँत राई यायोख्खा इजरायलको अध्यक्षमा दिप कुमार थुलुङ् राई चयन         नेपाली समाज इजरायलको ऐतिहासिक तेस्रो स्थापना दिवस मनाउदै        

हामीले ‘निकासका लागि विकास’ भन्ने सिद्धान्त निर्माण गरेका छौं -डा. केशवमान शाक्य

dr_keahavman_shakya_1
मुलुकको आर्थिक विकास र समृद्धिलाई नै मुख्य राजनीतिक एजेण्डा बनाएर स्थापना भएको नयाँ शक्ति पार्टी नेपाल अहिले संगठन विस्तारको अभियानमा केन्द्रित छ । मंसिरको पहिलो साता ललितपुरमा बसेको केन्द्रीय कार्यकारी समितिको बैठकले संगठन विस्तारको लागि घरदैलो अभियान र आर्थिक विकासकेन्द्रित उत्पादन तथा रोजगार/स्वरोजगार योजना अघि बढाएको छ । यसै सन्दर्भमा नयाँ शक्तिले लिएको विकास र समृद्धिको एजेण्डा र त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने कार्ययोजनाको विषयमा केन्द्रीत रहेर पार्टीका कन्द्रीय कार्यालय सचिव डा. केशवमान शाक्यसँग गरिएको संवाद यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

मुलुकमा पटकपटक राजनीतिक संघर्षहरु भए । अनि त्यो राजनीतिक परिवर्तनका लागि गरिएको संघर्षमा जनताले सक्रिय सहभागिता पनि जनाए । र, ती संघर्षको परिणामस्वरुप मुलुकमा पटकपटक राजनीतिक उपलब्धि पनि हासिल भयो । तर, त्यो राजनीतिक उपलब्धिले जनताको विकास र समृद्धिको चाहनालाई सम्बोधन गर्न सकेन, जनताको आशालाई पूरा गर्न सकेन किन ?

नेपाल जस्तो अविकसित देशको सामाजिक र आर्थिक विकास हेर्दाखेरी हामीले केही सैद्धान्तिक दृष्टिकोणहरुबाट विश्लेषण गर्नुपर्ने हुन्छ । नेपाल एउटा पुरानो तरिकाको सामन्ती संस्कृतिमा चलिरहेको देश हो र यहाँ पछिल्लो समयमा भएको राजनीतिक रुपान्तरणले देशको अर्थराजनीतिक नयाँ र आधुनिक क्षेत्रमा रुपान्तरण हुन खोजेको अवस्था छ । नेपालको विद्यमान अवस्था र नयाँमा रुपान्तरणको अपेक्षाबीच तालमेल हुन नसक्दा अगाडिको दिशा निक्र्यौल गर्न संभव भएन । र, हामी अलमलमै रह्यौं । यस्तो अवस्थामा हामीलाई विकासको उपयुक्त सिद्धान्त फेलापार्न पनि गारो हुन्छ । एकजना दीपकलाल भन्ने विकास अर्थशास्त्री छन् उनी अविकसित मुलुकहरुको विकासको सिद्धान्तहरु बनाउनु अनावश्यक रहेछ भन्ने तर्क गर्छन् । उनले ‘डिरिगिस्टे डोग्मा’ भन्ने शब्द प्रयोग गरेका छन् । यसको अर्थ हो अलमल मै रहने ।

हो, नेपाल पनि त्यस्तै अलमल र भ्रममा रहन गयो । यसको सैद्धान्तिक कारण भनेको सामन्ती व्यवस्थाबाट आधुनिक व्यवस्थामा फड्को मार्दा हुने अलमल हो । हामीसँग उत्तरतिर चीन छ जुन एउटा विकासको मोडेल अनुसार अगाडि बढिरहेको छ र दक्षिणतिर भारत छ ऊ अर्कै विकासको मोडेल अनुसार अघि बढिरहेको छ । बीचमा नेपाल विश्वकै दुर्गमजस्तो थलो छ, जुन बिना कुनै आधार अगाडि जम्प गर्न खोजेको छ । हामीले अहिलेसम्म कुनै प्रकारको विकासको मोडेल अवलम्बन गरेनौं र नै राजनीतिक उपलब्धिहरुलाई आर्थिक विकास र समृद्धिमा जोड्न सकेनौं ।

मतलब हामीले आफ्नो आवश्यकता र प्राथमिकता अनुसारको विकासको नीति अवलम्बन गर्न सकेनौं त्यसैले हामीले विकास गर्न सकेनौं भन्ने यहाँको तर्क हो ?

आंशिक रुपमा भन्नुपर्दा हामी विगतदेखि नै रुमल्लिरहेका छौं । तथापि पञ्चायत कालमा विकासका लागि अलिकति खुल्ला र अलिकति बन्द अर्थनीति अवलम्बन गर्ने चेष्टा भएको हो । त्यो बेला सरकार निर्णायक तत्व हुन्थ्यो र नीजि क्षेत्र विकसित थिएन । एकातिर निर्णायक तहमा बन्द नीति लिने र अर्कोतर्फ खुल्ला नीतिको फाइदा पनि लिन खोज्ने अवस्था भयो । फेरि अर्थतन्त्रको स्केल सानो भएकोले खुल्लातन्त्रमा बजार विस्तार गर्न संभव भएन । यसका लागि कि त सबै सरकारले नियन्त्रण गर्नुपर्दथ्यो, तर त्यसो भएन । निर्णय सरकारको अधिनमा हुने तर, बजार चाहिं निजी क्षेत्रतिर छाड्ने यो विरोधाभासका कारण हामीले विगतमा अवलम्बन गरेको अर्थनीतिले काम गर्न सकेन । अब अहिले आधारभूत रुपमा देशको शासन व्यवस्था र राजनीतिक व्यवस्थामा परिवर्तन भइसकेको र गणतन्त्र आइसकेको अवस्थामा अब हामीले विकास र समृद्धिका लागि अलमल गर्ने होइन एउटा अवधरणा, एउटा मोडेल निर्माण गरेर अघि बढ्नुपर्ने बेला भइसकेको छ ।

यसका लागि राजनीतिक संस्था र कर्मचारीतन्त्रको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ?

देशको विकासको सन्दर्भमा राजनीतिक संस्था र कर्मचारीतन्त्र अर्थात् ब्यूरोक्रेसीको निकै ठूलो भूमिका हुन्छ । राजनीतिक संस्थाले विकास र समृद्धिका लागि आवश्यक नीति निर्माण गर्ने र ब्यूरोक्रेसीले त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने हो । तर, अहिलेसम्मको अवस्था हेर्ने हो भने राजनीतिक संस्थाले त्यस्तो नीति निर्माण गर्ने हैसियत बनाएको देखिएन । नेताहरुमा त्यो प्रकारको योग्यता र क्षमता देखिएन । जस्तो कि कुनै मन्त्रालयमा मन्त्री नियुक्त हुँदा त्यो व्यक्ति मन्त्रालयको पाहुना जस्तो भएर जाने अवस्था नेपालमा विद्यमान छ । मन्त्रालयको सम्पूर्ण गतिविधि सचिवले चलाउने र मन्त्रीलाई औपचारिक कार्यक्रमहरुमा भाषण गर्नका लागि मञ्च दिनेबाहेक केही काम भएको छैन । मुख्य अतिथि, विशेष अतिथी भएर मन्त्री बस्ने र सचिवले चाहिं अध्यक्षता गर्ने प्रचलन छ ।

अनि ब्यूरोक्रेसीले गर्ने भनेको बनाएको नीति नियमलाई कार्यान्वयन गर्ने मात्रै हो । किनकि नीति नियम बनाउने राजनीतिक पार्टी र नेतृत्वले हो । तर, राजनीतिक दल र नेताहरुले त्यो भूमिका निर्वाह गरेका छैनन् । नेताहरु जुन भूमिकामा जान्छन् उनीहरुसँग त्यो सोच नै देखिएन, केवल रमाउन गएको जस्तो देखियो । हामी अहिले खुल्ला अर्थनीतिमा छौं तर, हाम्रो ब्यूरोक्रेसी र सरकारका संरचना वा संस्थाहरुको सोच, संस्कार र चिन्तन एक प्रकारकाले भन्ने हो भने बन्द प्रणालीभित्रै छ । त्यहाँनेर चाहिं हामी अल्मलिइरहेका छौं ।

भनेपछि राजनीतिक संस्था र ब्युरोक्रेसीबीच कार्यविभाजन र तालमेलको अभाव हो ?

पहिलेको सिस्टम ब्यूरोक्रेसीले नै चलायो उनीहरुले राजनीतिलाई नै गाइड गर्दथे । अब यो राजनीतिक रुपान्तरणको जुन अवस्था छ, यहाँ राजनीतिक र संरचनागत परिवर्तन त भयो तर त्यसले आर्थिक, सामाजिक क्षेत्रमा निर्वाह गर्नुपर्ने भूमिका पत्ता लगाउन सकेन । जबसम्म यो प्रस्टता हुँदैन राजनीतिले त्यसलाई कमाण्डमा लिन सक्दैन । हिजो ब्युरोक्रेसीले सानो सिस्टम चलाएको थियो, आज यो निकै ठूलो भएको छ । बजेटको आकारकै कुरा गर्छौं भने पनि हिजो १ खर्ब भन्दा सानो बजेट थियो तर, आज त्यो झण्डै ८÷१० खर्ब पुगिसकेको छ । यद्यपि यो आकार आज पनि सानो हो । यसले ३ करोड नेपालीको लागि खासै प्रभाव पार्न सक्दैन । बजेट साइज बढ्न सक्छ यसमा समस्या होइन, मुख्य समस्या भनेको ब्यूरोक्रेसीको सक्षमता नै हो । अहिलेको व्यूरोक्रेसीले विकास खर्च चलाउनै सक्ने अवस्था छैन । त्यसले साधारण खर्च त गर्छ, तर, विकासको रकम खर्च गर्न सकिरहेको छैन । पैसा समाजमा कति सर्कुलेसन हुन्छ, त्यसैले विकासको अवस्था निर्धारण गर्दछ । जस्तो कि एक सय रुपैंया ७ जनामा पुग्छ भने त्यो एक सयले सातसयको काम गरिरहेको हुन्छ । त्यसले नै मानिसहरुलाई आर्थिक क्रियाकलापमा सहभागिता जनाउने हो । हाम्रो हकमा त्यो मोविलिटी निकै कम छ । त्यसका लागि नीजि क्षेत्र सक्रिय हुनुपर्छ तर, यहाँको नीजि क्षेत्र कन्फिडेन्ट छैन ।

एउटा खुल्ला बजारमा हुनुपर्ने आधारहरु यहाँ नभएकोले पनि यो विकास खर्च खुम्चिने अवस्थामा पुगेको हो । अनि त्यसले ब्युरोक्रेसीको क्षमतालाई प्रभाव पार्दछ । फेरि ब्युरोक्रेसीमा भएको छिद्रहरुले पनि प्रभाव पारिरहेको छ । खासमा भन्नुपर्दा हाम्रो राजनीतिक सस्ंस्थाहरुमा ब्युरोक्रेसीलाई चलाउन सक्ने क्षमताकै अभाव छ । यसर्थ, यहाँ राजनीतिक र ब्युरोक्रेसीमा तालमेल मिल्न सकेको छैन ।

-डा. केशवमान शाक्य
केन्द्रीय कार्यालय सचिव, नयाँ शक्ति पार्टी नेपाल






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको अध्यक्षमा युनिका गुरुङ चयन

तेलअविव - अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मंच इजरायल शाखाको १०औं वार्षिकोत्सव तथा साधारण सभा सम्पन्न भएको छ ।संस्थाका... बाँकी यता

tamang online / June 20, 2022

चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै मुद्धा दर्ता

याम्बु - चलचित्र कबड्डि ४ यथाशिघ्र प्रदर्शन रोक्न माग गर्दै सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, लिसन्खुपाखर गाउँपालिका... बाँकी यता

tamang online / June 13, 2022

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 [email protected]
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 [email protected]
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2022: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution