हेडलाईन

राष्ट्रवादको आवरणमा जातिवादको खेती – मोहन गोले तामाङ         गणतन्त्र, संघीयता र धर्म निरपेक्षता माथि अझै खतरा !         साफ महिला च्याम्पियनसिप फुटबल पहिलो हाफ, भारत १ – १ नेपाल         बैंक खाता नचलाए निष्कृय, प्राथमिकताप्राप्त क्षेत्रमा ऋण नदिए बैंकलाई कारवाही गर्ने         परी तामाङ पक्राउ पर्दा अरुलाई चाहिँ किन छुट ?         गोरखामा कुकुरसंगको भिडन्तमा चितुवाको ज्यान गयो         अश्लिल अन्तर्वार्ता दिने परि तामाङ प्रहरीको फन्दामा         दुबै मिर्गौला पीडित आशोक लामा तामाङको लागि सहयोग अभियान सञ्चालन         काभ्रेमा प्रहरी र बिप्लवका कार्यकर्ता बीच गोलि हानहान         डिम्याट खाता के हो ? कसरी सञ्चालन हुन्छ ?         प्रधानमन्त्रीले सेयर किन्नको लागि दुईवटा डिम्याट खाता खोले, कति किन्लान् ?         आदिवासी जनजातिको सूचि पुनरावलोकन गर्न सिफारिस         दाहालविरुद्ध अमेरिकामा उजुरी, पक्राउ गर्न माग (उजुरीपत्रसहित)         नेपाल तामाङ घेदुङ इजरायलको पाँचौ अधिवेशन मे महिनामा हुदै         इजरायलमा कट्टरपन्थी यहुदी नेता बेन आरी माथि प्रतिबन्ध        

तामाङ जातिको मृत्यु संस्कार

नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार तामाङ जातिको जनसंख्या महिला ७ लाख ९४ हजार ९ सय २२ र पुरुष ७ लाख ४४ हजार ८ सय ६८ जना गरी जम्मा १५ लाख ३९ हजार ८ सय ३० जना रहेका छन् ।

गुरुङ रामप्रकाश समथिङ

तामाङ जाति बौद्ध धर्म मान्ने भएकोले तामाङ जातिको जन्मदेखि मृत्युसम्मको संस्कारहरु लामा विधिबाट गर्ने गर्दछ । मानिसको मृत्यु भइसकेपछि साइत हेरेर मात्र गाड्न वा जलाउन लाने चलन छ ।

तामाङ जातिमा मान्छेको मृत्युपश्चात् घरमा सफा ठाउँमा मृतकलाई राख्ने गर्दछ । त्यसपछि लामाले मृत्यु संस्कारको विधि गरेपछि मृतकको लासलाई घुँडा खुम्च्याई पद्यासनमा राखी हातलाई दुई खुट्टा बीचमा छिराएर ठाडै बसाएर राख्दछन् । अनि लासको छेउमा थालमा चामल र चामलमाथि बलेको बत्ती राख्ने गर्दछ । पुरुष भए साथमा खुकुरी समेत राखीदिन्छ । विवाहित महिलाको मृत्यु भएको छ भने उसको माइतीलाई खबर गरिन्छ । अनि माइती पक्षको कोही आफन्त नआएसम्म केही पनि गरिन्न । माइती पक्षबाट आइसकेपछि लामालाई मृत्यु संस्कारको प्रक्रिया अगाडि बढाउन अनुरोध हुन्छ । मृत्यु संस्कारको घरमा गर्ने जति विधि लामाले सकेपछि लासलाई जंगलतिर लाने प्रक्रिया अगाडि बढाउँछ ।

लासलाई जंगलमा लानु अगाडि कपडा फेरिदिन्छ । नयाँ कपडा फेरिदिएपछि लासलाई सेतो कपडाले बेर्दछ । लासको कुम र टाउकोमा अबिर तथा कुममा खादा लगाई टाउकोमा पञ्चबुद्ध अंकित चित्र भएको लाइदिन्छ । त्यसपछि लामाहरु आफ्ना विभिन्न सामाग्रीहरु बजाउँदै अघि–अघि र लास बोक्ने छोरा, ज्वाइँ, आफन्त र मलामीहरु पछि–पछि चिहानघारीतिर लाग्दछ । चिहानघारीमा पु¥याइसकेर लासलाई भुइँमा राखी मृतकको आत्मा शान्तिको लागि भनेर घरकोले र आफन्तहरुले १०८ देखि १००० वटासम्म बत्ति बाल्दछ ।

तामाङ जातिमा बाल बच्चा, धामी झाँक्री र औतारी लामाहरुको मृत्यु भएको हो भने जलाउने काम कहिल्यै पनि गर्दैनन् । ती मृतकका लासलाई चिहानघारीमा लगेर खाल्डो खनेर माटोले पुर्ने गर्दछ । तर अन्य उमेरका मरेको खण्डमा जलाउँछ । तामाङ जातिले जहिले पनि सिधैं ठाडो चिता बनाउने गर्दछ । लोग्ने मानिसको मृत्यु भएको हो भने नौ खाप र महिलाको मृत्यु भएको हो भने सात खाप दाउराको चिता बनाउँछ । तामाङ जातिले चिता बनाउँदा जंगलको रुखहरु अंगेरी र चिलाउनेको दाउरा कहिल्यै पनि प्रयोग गर्दैनन् । लासको अन्तिम संस्कार गरी सकेपछि मलामीहरुलाई त्यही खाजा खुवाउँछ । मलामीहरु घर फर्केर आउँदा चिहानघारीतिर फर्काएर काँडा र बलेको आगोको अगुल्टो बाटोमा राखिएको हुन्छ । जुन काँडा र अगुल्टोलाई नाघ्दै मलामीहरु आउनु पर्ने हुन्छ । मलामीहरु घरमा पुगेपछि पानीले नुहाएर मात्र घरभित्र पस्नु पर्ने हुन्छ । घरभित्र पस्दा तितेपातीको पानीले छर्कन्छ । अनि मलामीहरुलाई भुटेको खाजा र जाँड ख्वाई लामाले चोख्याउँछन् ।

तामाङ जातिमा किरिया बार्दाखेरी हिमाली जनजातिको प्रभाव परेको ठाउँमा बसोबास गर्ने तामाङहरुले खासै किरिया बार्ने गर्दैनन् । तर, हिन्दु धर्मको प्रभाव रहेको ठाउँमा बसोबास गर्नेहरुले तेह्र दिनसम्म किरिया बार्ने गर्दछ । अनि तीन दिनमै घेवा (सुद्घाइँ) गर्दछ । घेवा ४९ दिन या ०६ महिनासम्ममा पनि गरिन्छ । तामाङ जातिको मानिसको मृत्यु भएपछि पितृहरुको उद्धार र सम्झनाको लागि ठाउँ–ठाउँमा माने (चैत्य) बनाइदिने गर्दछ । प्रायःजसो माने बनाउँदा मानिसहरु हिँड्ने बाटोलाई ध्यान दिई बनाउने गर्दछ । बटुवाहरुले मानेलाई दायाँ पारेर हिँडेमा धर्म मिल्छ भन्ने तामाङ जातिमा विश्वास छ । माने बनाइसकेपछि गाउँले तथा आफन्तहरुलाई भोज ख्वाउने गर्दछ ।

सन्दर्भ सामाग्री

१ लेखक रामप्रकाश समथिङ, जिल्ला विकास समितिको कार्यालय फिदिम, पाँचथर र नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ जिल्ला समन्वय परिषद् पाँचथरद्वारा प्रकाशित– पाँचथरका आदिवासी जनजातिहरु जेष्ठ–२०६६
२ लेखक प्राज्ञ इन्द्रबहादुर गुरुङ, काशीपरी गुरुङद्वारा प्रकाशित तमु (गुरुङ) सांस्कृतिक दिग्दर्शन–असोज २०६८
३ लेखकद्वय ताम्ला उक्याव र श्याम अधिकारी, श्री ५ को सरकार (हाल नेपाल सरकार) स्थानीय विकास मन्त्रालय राष्ट्रिय जनजाति विकास समिति काठमाडौंद्वारा प्रकाशित नेपालका जनजातिहरु बैशाख–२०५७
४ लेखक मधुसुदन पाण्डेय, पैरबी प्रकाशनद्वारा प्रकाशित नेपालका जनजातिहरु– २०६१
५ सम्पादक पवन चामलिङ ‘किरण’ निर्माण प्रकाशन गुम्पा घुर्पिसे, नाम्ची, दक्षिण सिक्किमद्वारा प्रकाशित वर्ष १९, अंक ३४—निर्माण संस्कृति विशेषाङ्क, अप्रिल– सन् १९९९
६ लेखक डा.हर्क गुरुङद्वारा लिखित नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघद्वारा प्रकाशित–जनजाति सेरोफेरो मे—२००६
(अर्को अंकमा भुजेल जातिबारे लेख प्रकाशन गरिनेछ ।)






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

ताप्लेजुङ हेलिकप्टर दुर्घटना: ‘मौसम खराबसँगै हतारो’

ताप्लेजुङ - करिब १२ हजार फिट अग्लो स्थानमा रहेको ताप्लेजुङको पाथीभराको मौसम बुधबार बिग्रिरहेको थियो । छिनछिनमा... बाँकी यता

tamang online / February 28, 2019

राष्ट्रपति भण्डारीद्वारा कुलमान घिसिङलाई अर्थ–उद्यम तर्फ कान्तिपुर आइकन प्रदान

काठमाडौँ — कान्तिपुर मिडिया ग्रुपको गैरनाफामूलक कल्याणकारी संस्था कान्तिपुर फाउन्डेसनले चार विधामा घोषणा... बाँकी यता

tamang online / February 18, 2019

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 info@tamangonline.com
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 info@tamangonline.com
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2019: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution