हेडलाईन

डोजर मालिकको प्रश्न– कोदालोले खनेर समृद्धि आउँछ ?         आज ऋद्धिप्रातिहार्य महोत्सव (छयोठुल दुछेन)         पशुपतिनाथलाई भगवान् बुद्धकारुपमा पुजियो         तामाङ घेदुङको ६३ बर्ष : एक समीक्षा         नेपाल कुवेत सरोकार समाजको दोश्रो अधिवेशनबाट अध्यक्षमा राम तामाङ निर्वाचित         सिड्नीमा सोनाम ल्होछार २८५५ भव्यताका साथ सम्पन्न         बहुप्रतिभाका धनि ‘ बिजय तामाङ धड्कन “         सत्ता र शक्तिको आडमा कमलपोखरीमा छाया कम्प्लेक्स         इजरायलमा राजदुत शाक्यलाई भव्य स्वागतको तयारी हुँदै         गोरु काटेको आरोपमा तामाङको बाबु-छोरा पक्राउ         अमेरिकामा बुद्ध पुर्णिमालाई अन्तराष्टिय ध्यान दिवसको रुपमा मनाउने घोषणा         शिवम् सिमेन्टको आईपीओ विक्री खुल्यो, कति कित्तासम्म भर्न पाइन्छ ?         टोकियोमा सोनाम ल्होछार २८५५ भव्य रुपमा सम्पन्न         बद्री पङ्गेनी अध्यक्ष रहेको संस्थाद्वारा पशुपति शर्माको गीत पुनःयूट्युबमा राख्न आग्रह         इजरायलमा प्रथम शहिद लखन थापा मगरको १४२ औं स्मृति दिवस सम्पन्न        

मुटु स्वस्थ राख्नुस् र हृदयघातबाट बच्नुस् –

काठमाडौँ । पछिल्लो समय नेपालमा मुटु रोगीको संख्या बढ्दै गइरहेको छ । सँगै हृदयघात हुनेको संख्या पनि । जसको कारणले धेरैको ज्यान गएको छ । मुटु रोग विशेषज्ञहरुको सल्लाहलाई मान्ने हो भने मुटुलाई स्वस्थ्य राख्न हामीले गर्दै आइरहेको क्रियाकलापमा केही सुधार गरे पुग्छ ।

तर, आधुनिक समयसँगै नेपालीको दैनिक खानपानमा पनि परिवर्तन हुँदै गइरहेको छ । जसले मुटुलाई स्वास्थ्य राख्न चुनौती थपिँदै गइरहेको छ ।

यो कुराले मानव स्वास्थ्य र मुटुमा कस्तो असर पर्छ ? मुटुलाई कसरी स्वस्थ्य राख्ने ? हृदयघात भनेको के हो ? यसबाट बच्ने उपाए र रोकथामको विषयमा शहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय रोग केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक ज्योतिन्द्र शर्माले जानकारी गराएका छन् ।

मुटु के हो ?

सुरुमा मुटुको परिभाषाबाट सुरु गरौँ । मुटु मानव शरीरको एउटा महत्वपूर्ण अंग हो । यो हाम्रो छातीको दाहिनेतिर मासुको मांसपेशीले बनेको हुन्छ भने यसका ४ वटा खण्डहरु हुन्छन् ।

मुटुको काम रगतलाई रिसिभ गर्ने र शरीरभरी रगत पु¥याउने हो । अक्सिजनको मात्रा कम भएको रगत मुटुको दाहिने भागमा आउँछ, जहाँबाट त्यो फोक्सोमा पठाइन्छ ।

फोक्सोमा गए पछि त्यो रगतले अक्सिजन पाउँछ । अक्सिजन पाएपछि रगत देब्रे भागमा आउँछ । त्यो देब्रे भागमा आएको अक्सिजन र अन्य तत्व भएको रगतलाई मुटुले पम्प गरेर शरीरको विभिन्न भागमा पुर्याउँछ ।

सामान्यत रुपमा बुझ्दा यो एउटा पम्प हो । दाहिनेतिरको मुटुको भागले फोक्सोमा रगत पम्प गर्छ । देब्रेतिरको भागले सफा ताजा रगत पम्प गर्छ । औसत रुपमा हेर्दा मुटुको काम १ मिनेटमा एउटा ६०–७० किलोको मान्छेमा ५ लिटर रगत मुटुमा आउने र मुटुले पम्प गरेर फ्याँक्ने काम गर्छ ।

मुटुलाई कसरी सुरक्षित राख्ने ?

जन्मजात मुटुको रोग लिएको आएको छ भने त्यो व्यक्तिको दोष होइन । जन्मजात मुटुको समस्या भएको व्यक्तिले चिकित्सकलाई देखाउने र चिकित्सकको सल्लाहमा समयमा अप्रेशन गर्नुपर्छ  ।

यदी बेला–बेला घाँटीमा संक्रमण हुन्छ, टन्सिल हुन्छ भने चिकित्सकको सल्लाहमा मुटुको परिक्षण गराउनुपर्छ । सही समयमा औषधि खानुपर्छ ।  यसले मुटुको भल्ब बिग्रिनु बाट बचाउँछ ।

कस्तो खालको मुटु रोग लागेको छ, त्यो अनुसार लक्षण देखिन्छ । बाथ मुटु रोगीको कुरा गर्ने हो भने उनीहरुको कुनै न कुनै बेला जोर्नीहरु सुन्निन्छ, ज्वरो आउने गर्र्छ । त्यस्ता बिरामीहरुमा हिँड्दा स्वाँ–स्वाँ हुने मुटुको धड्कन बढ्ने लक्षण देखिन्छ ।

जन्मजात मुटु प्वाल भएका बालबालिकाहरु भने अन्य बालबालिकासरह खेल्न, कुद्न र दौँडिन सक्दैनन् । स्वाँ–स्वाँ हुने देखि कसैमा धेरै निलोपना बढेर जाने लक्षण देखिन सक्छ । यस्तै उनीहरुको छातीमा संक्रमण, इन्फेक्सन भइराख्ने हुन्छ । कुनै–कुनै बच्चाहरुमा भने जति शरीरिक बिकास हुनुपर्ने हो त्यो भएको पाइँदैन् ।

हृदयघात

हृदयघात मुटुको प्रमुख रोगहरुमा पर्ने रोग हो । मुटुले रगत पम्प गरे पनि मुटुलाई काम गर्न आफैलाई रगत चाहिन्छ । मुटुका विभिन्न धमनीहरुबाट मुटुलाई रगत प्रदान गरिरहेको हुन्छ । त्यो मुटुलाई रगत प्रदान गर्ने मुटुको नली देब्रेतिर २ वटा र दाहिनेतिर एउटा हुन्छ । यदी यी रगतको नलीमध्ये कुनै पनि रगतको नलीमा अवरोध हुन गएमा, साँघुरोपना बढेमा, कोलेस्टोरहरु जम्मा भएमा रगत सञ्चालन कम हुन गएर छाती दुख्छ । र, कहिलेकाहीँ रगतको नली सय प्रतिशत ब्लक हुन्छ । त्यहाँ रगत जम्छ । त्यसले गर्दा पूर्ण रुपमा रगत सञ्चालन बन्द हुन्छ । त्यो रगत सञ्चालन नभएपछि ,रगत नपाए पछि मुटुको मासु मर्छ, त्यसलाई हृदयघात भनिन्छ ।

लक्षण

हृदयघातको लक्षणको कुरा गर्ने हो भने भारी बोक्दा, उकालको चढ्दा, हिँड्दा, भ¥याङ चढ्दा गाह्रो हुने । छातीको मध्यभागमा अठ्याएको जस्तो भयो भने हृदयघात हुनसक्ने सम्भावना हुन्छ ।

कसैलाई भने यो लक्षण भन्दा पनि एक्कासी न्याकेको जस्तो, थिचेको जस्तो, अप्ठारोपना हुने हुन्छ । पेटको माथिल्लो भागमा दुख्ने, कसैलाई चिउँडो मात्रै दुख्ने, कसैको देब्रे हात त कसैको कुम मात्रै दुख्ने हृदयघातको लक्षण हुन् । त्यो दुखाई सँगसँगै चिटचिट पसिना आउनु, बेहोस हुनु, बान्ता हुनु, रिगंटा लाग्नु, लड्छु जस्तो महसुश हुन्छ भने त्यो हृदयघात हुन लागेको होकी भन्ने बुझ्दा पर्छ । यस्तो समयमा अस्पताल नपुग्दा कसै–कसैको मृत्युनै हुन्छ । मुटुको मुख्यनली ब्लक भएको मान्छेलाई अलिकति हिँड्दा पनि सासै रोक्केला जस्तो पनि हुन्छ ।

हृदयघातको उपचार विधि

हृदयघात हुनु अगाबै मुटुको नली ब्लक छ कि छैन भनेर पत्ता लगाउन एन्जीयोग्राममार्फत मुटुको रगत नलीको परीक्षण गरेर हेर्नुपर्छ ।

एन्जीयोग्राम गरिसकेपछि ३ वटा उपाय हुनसक्छन् । एउटा औषधी मात्रै खाएर निको गराउने । यदी रगतको नली धेरै ब्लक छैन अर्थात् २०–३० प्रतिशत मात्रै रगतको नली ब्लक छ भने औषधि खाएर निको हुनसक्छ ।

धेरै ब्लक छ भने एन्जीयोप्लाष्टी गर्न सकिन्छ । त्यस्तो व्यक्तिलाई ब्लक भएको ठाउँमा जाली जस्तोले फुुलाएर खोल्दिए पछि त्यो रगत नलीबाट रगत संचालन हुन्छ  । यसलाई एन्जीयोप्लाष्टी भन्छौँ ।

तेस्रो उपाय भनेको बाइपास सर्जरी हो । यदी मुटुको नली धेरै नै ब्लक छ । एकभन्दा बढी ठाउँमा ब्लक छ । सय प्रतिशत ब्लक छ भने त्यस्तो बिरामीलाई बाइपास सर्जरी गर्नुपर्ने हुन्छ । बाइपास सर्जरी भनेको जहाँ नेर ब्लक छ त्यो भागलाई केही पनि नगरी ब्लक भएको रगतको नलीको मुन्तिर गएर वैकल्पिक रगत संचालन गर्ने रगतको नली जोडी दिने हो ।

बाँच्ने सम्भावना

हृदयघात भएको बिरामी यतिनै बाच्न सक्छन् भनेर हामी चिकित्सकले भन्न सक्दैनौँ । हृदयघात भएको कति समय भयो, बिरामी कस्तो अवस्थामा अस्पतालमा आइपुगेको छ, त्यसमा भरपर्ने कुरा हो । हृदयघात पछि मुटुको नली ब्लक भएर कति मांसपेशी मरेको छ यो सबै कुरामा पनि भरपर्छ ।

यदी सामान्य हृदयघात भएको छ । अथवा हृदयघात हुनुभन्दा पहिलानै एन्जोयोप्लाष्टी अथवा बाइपास सर्जरी ग¥यौँ भने त्यो बिरामी सामान्य अवस्थामा पनि फर्किन सक्छ ।

तर, अन्तिम अवस्थामा आएको छ र ३० प्रतिशतवा सोभन्दा कम मुटु फङसनिङ छ भने हामीले एन्जीयोप्लाष्टी, बाइपास ग¥यौँ भने पनि त्यस्तो व्यक्ति सामान्य मान्छे जस्तो पुनः काम गर्न सक्दैन । त्यसैले हृदयघातबाट बच्ने कुरा बिरामी कुन अवस्थामा, कस्तो रोग लिएर अस्पतालमा आउँछन् त्यसमा भरपर्ने कुरा हो ।

रोकथाम

धुम्रपान गर्नुहुन्छ भने अनिवार्य छोड्नु पर्छ । हृदयघातका लागि धुमपान सबै भन्दा डरलाग्दो कुरा हो । त्यस्तै रक्सी खानु भएन् । नियमित शारीरिक व्यायाम गर्नुप¥यो । तनाव मुक्तरहने कोशिष गर्नुप¥यो ।

हृदयघात हुनुमा तनावको पनि प्रत्यक्ष भूमिका रहेको हुन्छ । शहरीकरण बढ्दै गएपछि सबैको जिन्दगीमा तनावमय बन्न थालेको छ । त्यसैले कम तनाव लिने । खाना सकेसम्म घरमै पकाएर खाने, फलफूल र तरकारीको मात्रा बढी खाने, नुन कम खाने गर्नुपर्छ ।

चिल्लो खानै नहुने होईन तर प्रसस्त मात्रामा बोसोयुक्त मासुहरु खानु भएन । मुख्य कुरा त खानपिनमा ध्यान दिनप¥यो ।

यदी ब्लड पेसर हाई छ भने वेवास्ता गरेर बस्नु भएन । परिक्षण गरेर चिकित्सकको सल्लाहमा औषधि खानुपर्छ । यो सबै कुराको नियन्त्रण गर्न सक्यौँ भने हृदयघातबाट मात्रै होइन मुटुमा लाग्ने विभिन्न रोगबाट पनि बच्न सकिन्छ  ।

यसरी जीवनयापनमा ध्यानदिने हो भने विश्व मुटु महासंघको तथ्याङ्क अनुसार ८० प्रतिशत अकाल मृत्युदर बचाउन सक्छौँ । जन्मेपछि मृत्यु हुन्छ यो अनिवार्य हो तर अकालमा हुने दरलाई सकारात्मक जीवनशैली परिवर्तनले ८० प्रतिशत संख्या रोक्न सकिन्छ ।

(गंगालाल अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक ज्योतिन्द्र शर्मा संगको कुराकानीमा आधारित)

-अन्जु तामाङ / रातोपाटि






शुभकामना

भर्खरै...

लोकप्रिय

रोचक खबर

राष्ट्रपति भण्डारीद्वारा कुलमान घिसिङलाई अर्थ–उद्यम तर्फ कान्तिपुर आइकन प्रदान

काठमाडौँ — कान्तिपुर मिडिया ग्रुपको गैरनाफामूलक कल्याणकारी संस्था कान्तिपुर फाउन्डेसनले चार विधामा घोषणा... बाँकी यता

tamang online / February 18, 2019

विदेशबाट फर्कनेलाई विमानस्थलमा कडाइ गर्न लागेपछि रेखा थापा आक्रोसित

काठमाडौं । सरकार पछिल्लो समय विदेशबाट हवाइ यात्रुले ल्याउने सामानमा कडाइ गर्न एक्सनमा उत्रेको छ । धेरै समय... बाँकी यता

tamang online / February 7, 2019

 Photo Gallery

 Music videos

बिज्ञापनका लागि:
 info@tamangonline.com
लेख, रचना र समाचारका लागि:
 info@tamangonline.com
सामाजिक संजाल तर्फ:
सर्वाधिकार © 2012 - 2019: Tamang Online मा सार्बधिक सुरक्षित छ. | बिज्ञापन | सम्पर्क | हाम्रो बारेमा Designed by: GOJI Solution